This study is a randomized, controlled experimental study which was carried out to determine the effect of progressive muscle relaxation exercises on the perception of pain and on quality of life in pregnant women with low back pain, who are between 20-35 years of age and within 12 -24 weeks of gestation week. It was carried out in the Obstetric Clinic of Gynecology and Maternity Department of Medical Faculty, Ege University between October 2007 and June 2008.The pregnant women included in the scope of research were divided into two groups considering the conditions such as age, education level, weeks of gestation; Progressive Muscle Relaxation Exercises (PMR) application group (33 women) and control group (33 women).Each one of pregnant women in the PMR application group received training concerning how to perform relaxation exercises and then they were given PMR CD and asked to perform exercises twice daily during the two-month period. Control group of pregnant women were asked to continue their daily activities during the two-month period.Data of the research were collected using a ?Pregnant Identification Form? to determine the socio-demographic characteristics of the pregnant women; ?Visual Analog Scale = VAS?, ?McGill Melzack Pain Form (MMPF) and ?Pain Dairy? to determine the extent of the low back pain and ?SF 36 Quality of Life Scale? to determine the level of quality of life.These forms were applied to the pain and quality of life totally three times; when all the pregnant women were included in the scope of research (VAS-1, MMPF-1, SF 36-1), at the end of the first month (VAS-2, MMPF-2, SF 36-2) and at the end of the second month (VAS-3, MMPF-3, SF 36-3). Additionally, a Pain Dairy was given each one of the pregnant women in PMR application group and asked them to record their pains daily.The analysis of the research data were performed in a computer using Statistical Package For Social Science (SPSS) version 16.0. number and percentage distributions of the introductory information of the pregnant women were determined and chi-square and Repetitive Measurements Variance Analysis were used in analyses.According to the results of the research; the mean age of pregnant women included in study was 26.86±3.82. It was established that 66.7% of them were primiparaous. The mean of gestation weeks was calculated as 18 weeks. In the PMR application group the mean pain scores received by the pregnant women from VAS-1 was 7.78±1.61, from VAS-2 was 5.21±1.53 and from VAS-3 was 3.72±1.25. In the control group the mean pain scores received by the pregnant women from VAS-1 was 7.69±1.75, from VAS-2 was 8.42±1.03 and from VAS-3 was 9.03±0.98. When the PMR application group and control group pregnant women were compared a statistically significant difference was found between the mean pain scores of VAS. When the quality of life parameters were evaluated a statistically significant difference was found between the mean scores of SF 36-1, SF 36-2 and SF 36-3 subscales.Progressive muscle relaxation exercises can be taught to the pregnant women with low back pain, the perception of low back pain can be reduced by encouraging them to perform progressive muscle relaxation exercises and their gestation periods can be facilitated by increasing the quality of life.Keywords: Progresif Muscle Relaxation, Low Back Pain, Pregnancy, Quality of Life.

Bu çalışma, 20-35 yaş arası, 12.-24. gebelik haftası arasında ve bel ağrısı olan gebelerde, progresif gevşeme egzersizlerinin ağrı algısına ve yaşam kalitesi üzerine etkisini belirlemek amacı ile gerçekleştirilmiş, randomize kontrollü deneysel bir çalışmadır. Araştırma Ekim 2007 ? Haziran 2008 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Gebe Polikliniğinde yürütülmüştür.Araştırma kapsamına alınan gebeler; yaş, eğitim düzeyi, gebelik haftası gibi durumları göz önüne alınarak Progresif Gevşeme Egzersizi (PGE) uygulama grubu (33 kişi) ve kontrol grubu (33 kişi) olarak eşleştirilmiştir.PGE Uygulama Grubu'ndaki her gebeye, gevşeme egzersizlerini nasıl yapacakları konusunda eğitim verilmiş, sonrasında PGE CD'si verilerek iki ay süresince egzersizleri günde iki kez yapmaları istenmiştir. Kontrol grubu olarak izlenen gebelerden, iki ay süresince günlük aktivitelerini sürdürmeleri istenmiştir.Araştırmanın verileri, gebenin sosyo-demografik özelliklerini belirlemek üzere ?Gebe Tanıtım Formu?, gebenin bel ağrısının düzeyini belirlemek için ?Görsel Kıyaslama Ölçeği (Visual Analog Skala=VAS)?, ?McGill Melzack Ağrı Formu (MASF)? ve ?Ağrı Günlüğü?, yaşam kalitesi düzeyini belirlemek için ise ?SF 36 Yaşam Kalitesi Ölçeği? kullanılarak toplanmıştır.Tüm gebeler araştırma kapsamına alındıkları zaman ilk kez olmak üzere (VAS 1, MASF 1, SF 36-1), birinci ayın sonunda (VAS 2, MASF 2, SF 36-2) ve ikinci ayın sonunda (VAS 3, MASF 3, SF 36-3) toplam üç kez ağrıya ve yaşam kalitesine yönelik değerlendirilmişlerdir. PGE Uygulama Grubu'ndaki her gebeye ayrıca Ağrı Günlüğü verilerek gebelerin ağrılarını günlük kaydetmeleri istenmiştir.Araştırma verilerinin analizi bilgisayarda Statistical Package For Social Science (SPSS) 16.0 paket programı ile yapılmıştır. Gebelere yönelik tanıtıcı bilgilerin sayı ve yüzde dağılımları belirlenmiş olup, verilerin analizinde; ki kare ve Tekrarlı Ölçümlerde Varyans Analizi testleri yapılmıştır.Araştırma sonuçlarına göre; araştırmaya dahil edilen gebelerin yaş ortalaması 26.86±3.82'dir. Gebelerin %66.7'sinin ilk gebeliği olduğu belirlenmiştir. Gebelik haftalarının ortalaması 18 Hafta olarak saptanmıştır. PGE Uygulama Grubundaki gebelerin VAS 1'de algıladıkları ağrı ortalaması 7.78±1.61, VAS 2'de 5.21±1.53, VAS 3'de 3.72±1.25 olarak saptanmıştır. Kontrol Grubundaki gebelerin ise VAS 1'de algıladıkları ağrı puan ortalaması 7.69±1.75, VAS 2'de 8.42±1.03, VAS 3'de 9.03±0.98 olarak saptanmıştır. PGE Uygulama Grubu'nda ki gebelerin VAS'a göre algıladıkları ağrı ortalamaları kontrol grubundaki gebelerle karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır. Yaşam kalitesi parametreleri değerlendirildiğinde gebelerin SF 36-1, SF 36-2 ve SF 36-3'ün alt boyutlarının puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmıştır.Bel ağrısı olan gebelerde progresif gevşeme egzersizlerinin öğretilmesi, yapmaları konusunda teşvik edilmesi ile bel ağrısı algısının azaltılması ve yaşam kalitesinin arttırılarak gebeliğin daha konforlu geçmesi sağlanabilir.Anahtar Kelimeler: Progresif Gevşeme Egzersizleri, Bel Ağrısı, Gebelik, Yaşam Kalitesi.