VII. SUMMARY USING THE COEFFICIENT OF VARIATION IN EXAMINING QUANTITATIVE ULTRASOUND MEASUREMENTS OF HEALTHY SUBJECTS OVER 18 YEARS The coefficient of variation, which is a relative measure of dispersion, is the proportion of the standard deviation to the arithmetic mean, expressed in percentages. It permits to the comparison of different units. In addition to statistics and applied mathematics, the coefficient of variation is used in nearly all medical fields and in various branches of engineering. In this study, coefficient of variation was used to show the variations of heel measures. The heel measures of the subjects were performed at Department of Physical Medicine and Rehabilitation, Istanbul University, Istanbul Medical Faculty. Measures were performed with the help of a Sahara Clinical Bone Sonometer ( Hologic, Waltham, MA, USA ) belonging to Department of Physical Medicine and Rehabilitation. Oil based coupling gel was used in the examinations done with this device to get quantitative ultrasound variations ( BUA, SOS, QUI ). The study included 20 women and 20 men subjects over 18 years and two different observers performed a total of 10 measures on the same heel, the first 5 measures were performed by the first observer and the second 5 measures by the second observer. The calculations for the coefficient of variation were based on the outcome of the measurements. The reason why the values which were obtained in each of the repeated measurements were higher in men than in women, could be explained by the gender differences in the structure of bones ( bones are thicker in men than in women ). This study showed that there were differences between two observers and repeating measures had no beneficial effect, so two repeated measurements were concluded to be enough. Key words : coefficient of variation, quantitative ultrasound, osteoporosis, heel 40.

VI. ÖZET Nisbi bir yayılma ölçüsü olan değişim katsayısı, standart sapmanın aritmetik ortalamaya oranının yüzde ( % ) olarak ifadesidir. Farklı birimlerin karşılaştırılmasını sağlar. Değişim katsayısı, başta istatistik ve uygulamalı matematik alanlarında olmakla birlikte tıpta hemen hemen tüm alanlarda ve mühendisliğin çeşitli dallarında da kullanılmaktadır. Bu çalışmada da topuk ölçümlerindeki değişkenliği ortaya koymak için değişim katsayısı uygulanmıştır. Bireylerin topuk ölçümleri İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu'nda gerçekleştirilmiştir. Topuk ölçümlerini yapmamızı sağlayan alet Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu'na ait Sahara Klinik Kemik Sonometresi ( Hologic, Waltham, MA, USA ) idi. Bu cihazda yağ bazlı özelliği olan jel kullanarak kantitatif ultrason değişkenleri ( BUA, SOS, QUI ) elde edilmiştir. Çalışmaya 18 yaşın üzerinde 20 kadın ve 20 erkek birey katılmış, ölçümler iki ayrı gözlemci tarafından belirlenen tek bir topuktan toplam 10 kez tekrarlanmış, ilk 5 ölçüm 1. gözlemci tarafından, ikinci 5 ölçüm 2. gözlemci tarafından yapılmıştır. Her bir tekrarlı ölçüm sayısı için değişim katsayısı hesaplamaları elde edilmiştir. Hesaplamalar sonucunda, her tekrarlı ölçümde elde edilen değerlerin erkeklerde kadınlara göre daha yüksek çıkmasının nedeninin erkeklerin kemik yapılarının kadmlarınkinden farklı olmasından ( kadınlara göre daha iri yapılı olmaları ) kaynaklandığı söylenebilir. Bu tez çalışmasında iki gözlemci arasında fark olduğu ve tekrarlı ölçüm sayısının arttırılmasının değişkenliği azaltmada etkili olmadığı görülmüştür. Çalışmamızda uygun tekrarlı ölçüm sayısının 2 olması yeterli görülmüştür. Anahtar kelimeler : Değişim katsayısı, kantitatif ultrason, osteoporoz, topuk 39.