European Union consists of institutions in intergovernmental and supranational natures. European Union integration process can also be conceptualized as a power balance between these two different sets of institutions. The competition and cooperation between intergovernmental and supranational European Union institutions can also be observed within the scope of the European Union enlargement policy. From this point of view, this thesis aims to put forth the effects of supranational European Union institutions on the results and processes related to European Union enlargement by making an analysis on the basis of the roles carried by these institutions. In this scope, European Commission, European Parliament and European Court of Justice are covered in the thesis as the supranational European Union institutions having the capacity to perform formal and roles in the enlargement process. The concepts provided by the different types of new institutionalism were used in the thesis. In this framework, principle-agent relationship in the rational-choice institutionalism, path dependency and unexpected consequences in the historical institutionalism and logic of appropriateness in the sociological institutionalism are benefitted as a conceptual basis. The theoretical framework was presented at the first chapter of the thesis. In the second chapter, the roles carried out by the supranational European Union institutions in the European Union enlargement process were defined and elaborated separately. The third chapter combines the issues covered under the first and second chapters from different angles. The general conclusion of the thesis is that supranational European Union institutions are one of the actors that have the potential of shaping the enlargement process in line with their own preferences thanks to their various roles in the process.

Avrupa Birliği, hükümetlerarası ve ulusüstü özellikler taşıyan kurumlardan meydana gelmektedir. Avrupa Birliği bütünleşmesi bu iki farklı türde kurum arasındaki güç dengesi olarak da kavramsallaştırılabilir. Avrupa Birliği genişleme politikasında da hükümetlerarası ve ulusüstü Avrupa Birliği kurumları arasındaki rekabet ve işbirliği gözlemlenebilmektedir. Bu noktadan hareketle bu tezin amacı Avrupa Birliği genişleme politikası dahilinde ulusüstü Avrupa Birliği kurumları tarafından yerine getirilen rollere odaklanarak ilgili kurumların genişleme politikasına ilişkin süreç ve sonuçlara etkisini ortaya koymaktır. Bu kapsamda ulusüstü Avrupa Birliği kurumlarından genişleme politikası bağlamında resmi ve resmi olmayan roller ifa etme kapasitesine sahip olan Avrupa Komisyonu, Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Birliği Adalet Divanına tezde yer verilmiştir. Tezde yeni kurumsalcılığın farklı türleri tarafından sağlanan kavramlardan yararlanılmıştır. Bu kapsamda, tezde yapılan analizlerde rasyonel-tercih kurumsalcılığının amil-vekil ilişkisi, tarihsel kurumsalcılığın yol bağımlılığı ve beklenmeyen sonuçlar ile sosyolojik kurumsalcılığın uygunluk mantığı kavramlarından faydalanılmıştır. Tez çalışmasının ilk bölümünde bu teorik çerçeve sunulmuştur. Tez çalışmasının ikinci bölümünde ulusüstü Avrupa Birliği kurumları tarafından genişleme politikası dahilinde ifa edilmekte olan roller her kurum özelinde ayrı ayrı tanımlanarak açıklanmıştır. Tezin üçüncü bölümünde ilk iki bölümde ele alınan konular farklı konu başlıkları altından harmanlanmıştır. Tez çalışmasının genel sonucu ulusüstü Avrupa Birliği kurumlarının genişleme sürecinde yerine getirmekte oldukları farklı roller sayesinde genişleme sürecini kendi istedikleri doğrultuda şekillendirme kapasitesine sahip aktörlerden biri olduğudur.