Rufius Varenus Bithynia Valisi iken Trikkeanoi Hayırsever Akhaïkos'u Onurlandırırlar

N. AKYÜREK ŞAHİN

Article Details

Rufius Varenus Bithynia Valisi iken Trikkeanoi Hayırsever Akhaïkos'u Onurlandırırlar

Authors:

N. AKYÜREK ŞAHİN

Publisher:

Nalan Eda AKYÜREK ŞAHİN

Main Topics:

Sociology and anthropology

Journal:

Gephyra 2012 Vol.9, pp.92-100

Document Type:

Article

Publication Date:

5/2012

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000457452

Frequency:

Bi-Annual

eISSN:

2651-5059

pISSN:

1309-3924

Abstract:

 


This article
presents an inscription recently found in the district of Bilecik. In this
inscription the name of the governor Rufius Varenus, not Varenus Rufus, is
recorded in epigraphic evidence for the first time. A notable piece of
information provided by this inscription is that the governance of this senator
in Bithynia cannot be dated to the years 105/106, which has been the commonly
accepted dating until today, but to 102/103 as this inscription was raised in
the sixth year of the tribunician power of Traianus, during the First Dacian
War. A certain man Achaïkos holding the titles Euposiarches and Paraphylax, son
of Oxathres, is honoured in this inscription. It also mentions a people called
the Trikkeanoi, within the borders of Bilecik, and the district of Plassyene,
whose name and existence was previously unknown.

.

 


Bu makalede Bilecik
Müzesi’ndeki araştırmalarımız sırasında Bilecik’te kaydettiğimiz bir yazıt tanıtılmaktadır.
Eser motifsiz ve kireç taşından bir stel olup üzerinde onbeş satırlık Eski
Yunanca bir yazıt vardır. Yer yer zor okunan ve pek de özenli yazılmamış olan
yazıt tamdır. Yazıtlı stel Bilecik’in biraz kuzeyinde, Gökpınar isimli bir köy yakınlarındaki
“Tavşankozu” mevkiinde bulunmuştur ve bugün köyde, Safettin Genç isimli birisinin
evinin bahçesindedir. Planlanmasına rağmen taş henüz müzeye getirilmemiştir. Onur
içerikli olan yazıtta bazı önemli bilgiler verilmektedir. Stel yazıtta da belirtildiği
gibi, İmparator Traianus’un altıncı hükümdarlık yılında ve Bithynia Eyaleti’nin
valiliğini “Rufius Varenus” isimli bir Roma senatörü yaparken dikilmiştir.
Yazıtta İmparator Traianus’un “Dacicus" unvanıyla da anıldığı görülmektedir.
Traianus bu unvanı İ.S. 102 yılında almıştır. Yazıtta verilen imparatorun 6.
hükümdarlık yılı bilgisi sayesinde stel İ.S. yak. 103 yılına tarihlenebilmektedir.
Bu bilgiler bize ayrıca adı geçen valinin Bithynia’daki görev yıllarını da
vermektedir. Bugüne kadar bilim dünyasında bu valinin Bithynia’da İ.S. 105/106
yıllarında görev yaptığı kabul edilmekteydi. Ancak, bu yazıt sayesinde artık
valinin Bithynia’daki valilik dönemini kesin olarak İ.S. 102/103 yıllarına
tarihleyebiliyoruz. Şimdiye kadar sadece edebi kaynaklardan Varenus Rufus ya da
sadece Varenus olarak tanıdığımız bu valinin adı ilk kez epigrafik bir belgede
geçmektedir. Yazıtta geçen Rufius Varenus senatörün isminin doğru şekli
olmalıdır. Tüm bu bilgilerden başka, yazıtta onurlandırılan Akhaïkos’un
“euposiarkhes” (bir şehrin iaşesinden ve içkili halk ziyafetlerinden sorumlu
memur) ve “paraphylaks” (asayişten sorumlu memur/jandarma subayı) gibi bazı
memuriyetlerde bulunduğunu ve paraphylakia görevini kendisinin finanse ederek
hayırseverlik yaptığını (εὐεργέτησεν) da öğrenmekteyiz. Bu şahıs yazıtta “Trikkeanoi” olarak adı geçen bir
ahali tarafından onurlandırılmaktadır. Adı olasılıkla Trikke-a veya
Trikke-os/Trikke-on olan bu yerleşimden yazıtta “polis” olarak söz edilmektedir
ve yerleşimin tam yeri bugün bilinmemektedir. Ayrıca, onurlandırılan şahsın
“Plassyene” isimli bir bölgenin asayişinden de sorumlu olduğu bilgisi vardır. Söz
konusu bu sözcüğün günümüze “Bilecik” olarak gelmiş olabileceğini düşünüyoruz (Plassys
→ Pilessis → Bilecik). Bugüne kadar Bilecik ili ve çevresi ile ilgili Antik
Dönem’de geçerli genel bir isim bilinmemekteydi. Onurlandırılan şahsın
babasının bir Pers ismi taşıması da ilginçtir: Oksathres. Bunun dışında
yazıtta, stel (στήλη) kelimesi yerine başka
bölgelerin yanı sıra Bithynia’da da sıkça belgelenen “telamon” sözcüğü
görülmektedir. Yazıtın Türkçe çevirisi:


“İmparator Nerva Traianus Caesar Augustus
Germanicus Dacicus’un 6. yönetim yılında ve Rufius Varenus Eyaletin valisi
iken Trikkeanoi, Oksathres oğlu Akhaïkos’a euposiarkhes ve paraphylaks olarak
kentimiz için (gösterdiği) ünseverlik ve tüm Plassyene bölgesini koruma
görevini bir hayırsever olarak kendi görev yılında üstlenmiş olması nedeniyle bu
steli saygı ve erdemin bir işareti olarak (sundular).”

.

Article Details

Rufius Varenus Bithynia Valisi iken Trikkeanoi Hayırsever Akhaïkos'u Onurlandırırlar

Authors: N. AKYÜREK ŞAHİN

Publisher: Nalan Eda AKYÜREK ŞAHİN

Main Topics: Sociology and anthropology

Journal: Gephyra 2012 Vol.9, pp.92-100

Document Type: Article

Publication Date: 5/2012

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000457452

Frequency: Bi-Annual

eISSN: 2651-5059

pISSN: 1309-3924

Issues

Authors:

N. AKYÜREK ŞAHİN

Publisher:

Nalan Eda AKYÜREK ŞAHİN

Main Topics:

Sociology and anthropology

Journal:

Gephyra 2012 Vol.9, pp.92-100

Document Type:

Article

Publication Date:

5/2012

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000457452

Frequency:

Bi-Annual

eISSN:

2651-5059

pISSN:

1309-3924