XVI. ve XVII. Yüzyıllarda Osmanlı'da Tereke Uygulaması ve Muhasebesi - Sosyo-Ekonomik Yapıya Etkileri*

Fatih Coşkun ERTAŞ; Bülent ŞİŞMAN

Article Details

XVI. ve XVII. Yüzyıllarda Osmanlı'da Tereke Uygulaması ve Muhasebesi - Sosyo-Ekonomik Yapıya Etkileri*

Authors:

Fatih Coşkun ERTAŞ | Bülent ŞİŞMAN

Publisher:

Oktay Güvemli Muhasebe ve Finans Tarihi Vakfı (MUFTAV)

Journal:

Accounting and Financial History Research Journal 2013 Issue 4, pp.197-222

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2012

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000585353

Frequency:

Bi-Annual

eISSN:

2651-3870

pISSN:

2146-4928

Abstract:

 

In Ottoman inheritance law, the estate application was implemented for six
 hundred years, since the establishment of the state. This implementation was carried
 out by a team composed of the Secretary (accountant), al-Quassam (the person
 who distributes assets) and announcer (the person who makes the announcements
 to determine the debtors and claimers) and chaired by Qadi (judge). In the Estate
 (inheritance) held at the request of one of the heritors, the relevant information is given
 initially, then the estates, clothing, household goods, real estates, receivables, and
 cash are arranged under rules (type, quantity and value of the assets) appropriately.
 The third section focuses on the distribution of these assets. First, the share of debts
 is determined, then the fees of those who participated in the estate transactions are
 included, and then the shares of the heritors are listed. If there aren’t any or there is
 just one heritor, the state owns the share. Spouses, children and other heritors share
 the inheritance according to certain rules.
 Accountants are involved in almost all stages of the estate transactions
 such as taking inventory, determining receivables and payables, calculating shares
 of shareholders, and finally recording in the estate book. In the records of the estate
 book, Ottoman accountants used the staircase (Merdiban) method, which was used 
 for state accounting purposes in the Ottoman Empire for centuries. It should be noted
 that the dominance of the accountant in both estate transactions and recording allows
 the preparation of the records in the form of a liquidation balance sheet.
 In this paper, two cases from the 16th and 17th centuries are studied, and
 it is understood from these cases that estate transactions were developed within
 the framework of specific standards and were applied for centuries on the basis of
 the same principles. It should be indicated that there are two points that enable the
 application of these long-term transactions on the basis of standard rules. The first
 is the implementation of the inheritance law for a long time in a stable manner within
 the framework of certain rules. The second is the Ottoman’s experienced accountants
 successful applications conforming to specific standards.
 It is concluded that the successful application of estate accounting has had a
 large effect on the protection of the socio-economic structure of the Ottoman Empire
 and maintenance of inheritance law with the same rules for centuries.

 

Osmanlı’da miras hukukunda tereke kurumu, devletin kuruluşundan itibaren
 altı yüz yıl boyunca uygulanmıştır. Bu uygulama, kadı (yargıç) nın başkanlığında
 katip (muhasebeci), kassam ( varlıkları bölüştüren kişi) ve dellaliye (borçlu ve
 alacaklı kişilerin belirlenmesi için duyuruları yapan kişi) den oluşan bir ekip tarafından
 yapılmaktadır. Varislerden birinin talebi üzerine düzenlenen terekede önce konu ile
 ilgili bilgi verilmekte; sonra varlıklar, giysiler, ev eşyaları, taşınmazlar, alacaklar ve nakit
 şeklinde envanter kurallarına ( malın türü, miktarı, değeri) uygun olarak düzenlenerek
 sıralanmaktadır. Üçüncü bölümde ise bu varlıkların bölüşümü üzerinde durulmaktadır.
 Önce borçlara ayrılan pay belirlenmekte, sonra tereke işlemlerinde görev alanların
 ücretlerine yer verilmekte, sonra da mirasçıların payları sıralanmaktadır. Mirasçı
 yoksa ya da tek ise, devletin pay sahipliği söz konusu olmaktadır. Eş, çocuklar ve öteki
 varisler, mirası belirli kurallara göre bölüşmektedirler.
 Muhasebeci, envanterin yapılması, alacakların ve borçların belirlenmesi,
 pay sahiplerinin paylarının hesaplanması ve nihayet tereke defterine gerekli kayıtların
 yapılmasında olduğu gibi tereke işlemlerinin hemen hemen tüm aşamalarında görev
 almaktadır. Osmanlı muhasebecileri, tereke defterlerindeki kayıtlarda, Osmanlı’da 
 devlet muhasebesinde yüzyıllar boyu kullanılan merdiven yönteminden
 yararlanmışlardır. Tereke işlemlerinde muhasebecinin, hem tereke işlemlerinde
 ve hem de kayıtlarındaki bu hâkimiyetinin, kayıtların bir tasfiye bilançosu şeklinde
 hazırlanmasına imkan verdiği dikkati çekmektedir.
 Bu araştırmada XVI. ve XVII. yüzyıllara ait iki örnek ele alınarak inceleme
 konusu yapılmış olup, bu örneklerdeki bilgilerden tereke işlemlerinin belirli standartlar
 çerçevesinde geliştirilerek yüzyıllar boyu ayni esaslar çerçevesinde uygulandığı
 anlaşılmaktadır. Belirli standartlar çerçevesinde bu uzun süreli uygulamayı mümkün
 kılan iki hususun bulunduğunu belirtmek gerekmektedir. Bunlardan ilki miras
 hukukunun belirli kurallar çerçevesinde istikrarlı bir şekilde uzun süre uygulanmasıdır.
 İkincisi de Osmanlı’nın deneyimli muhasebecilerinin belirli standartlara bağlı olarak
 başarılı uygulamalarıdır.
 Terekede muhasebenin başarılı uygulamalarının, Osmanlı’nın sosyoekonomik
 yapısının korunmasında ve miras hukukunun yüzyıllar boyu ayni kurallar ile
 sürdürülmesinde büyük payı olduğu sonucuna varılmaktadır.

Article Details

XVI. ve XVII. Yüzyıllarda Osmanlı'da Tereke Uygulaması ve Muhasebesi - Sosyo-Ekonomik Yapıya Etkileri*

Authors: Fatih Coşkun ERTAŞ | Bülent ŞİŞMAN

Publisher: Oktay Güvemli Muhasebe ve Finans Tarihi Vakfı (MUFTAV)

Journal: Accounting and Financial History Research Journal 2013 Issue 4, pp.197-222

Document Type: Article

Publication Date: 12/2012

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000585353

Frequency: Bi-Annual

eISSN: 2651-3870

pISSN: 2146-4928

Issues

Authors:

Fatih Coşkun ERTAŞ | Bülent ŞİŞMAN

Publisher:

Oktay Güvemli Muhasebe ve Finans Tarihi Vakfı (MUFTAV)

Journal:

Accounting and Financial History Research Journal 2013 Issue 4, pp.197-222

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2012

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000585353

Frequency:

Bi-Annual

eISSN:

2651-3870

pISSN:

2146-4928