İSLAM MEZHEPLERİNDE İNSAN HÜRRİYETİ HAKKINDAKİ İLK TARTIŞMALARIN TEO-POLİTİK ELEŞTİRİSİ

Mehmet ÖDEMİŞ

Article Details

İSLAM MEZHEPLERİNDE İNSAN HÜRRİYETİ HAKKINDAKİ İLK TARTIŞMALARIN TEO-POLİTİK ELEŞTİRİSİ

Authors:

Mehmet ÖDEMİŞ

Publisher:

Erzurum Kültür Eğitim Vakfı

Main Topics:

Sociology and anthropology

Journal:

EKEV Akademi Dergisi 2021 Vol.0 Issue 88, pp.291-310

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2021

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000693994

Frequency:

Quarterly

eISSN:

2148-0710

pISSN:

1301-6229

Abstract:

 

İrade ve eylem özgürlüğü, insan olmanın en ayırt edici niteliklerinden biri hatta birincisidir.
 Zira akıl, irade, vicdan, duygu ve hayal gücü gibi tüm özellikler ya onun bir
sonucu ya da işlevselliğiyle anlam kazanan hasletlerdir. Bu bakımdan hürriyet meselesi,
insanın kendi hakkında düşünmeye başladığı çağlardan itibaren aktüelliğini korumaktadır.
 İslam düşüncesinde ise bu konu doğal olarak teolojik bir zeminde tartışılmıştır.
Cebriyye, Kaderiyye ve ardından Mu‘tezile, insan özgürlüğünü merkeze alarak hareket eden
ilk teolojik akımlardır. Cebrî düşünce zuhur ettiği dönemin konjonktürel etkisiyle özgür
iradeyi yok sayan bir tavır almıştır. Buna göre iradî fiiller de dahil olmak üzere her şey
Allah tarafından yaratılmış ve belirlenmiştir. İnsanın kendi etkinlikleri üzerinde bir etkisi
yoktur. Kaderiyye, insanı sıradan bir organizmaya/bitkiye indirgeyen bu ifrat akıma açık
bir tepki ortaya koymuştur. Devamında sistematik bir mezhebe dönüşecek olan Mu‘tezile
ise insana hak ettiği ontolojik değeri verecek bir özgürlük teorisi geliştirmeye çalışmıştır.
Fakat yine aynı tarihsel konjonktüre bağlı olarak Mu‘tezilî özgürlük doktrini, zamanın
entelektüel ruhuna tutunamamış ve ciddi eleştirilere maruz kalmıştır. Gerek Cebriyye’nin
gerekse Mu‘tezile’nin irade hürriyeti hakkındaki düşüncelerinin teşekkülünde, dönemin
politik olaylarının etkisi açıktır. Doğrusu tarihin hiçbir döneminde hiçbir düşünce, 
sosyolojik etkilerden bütünüyle bağımsız bir şekilde gelişmemiştir. Sosyolojiyi belirleyen en
önemli faktörlerden biriyse -özellikle hicri birinci asırda- siyaset olmuştur.

Article Details

İSLAM MEZHEPLERİNDE İNSAN HÜRRİYETİ HAKKINDAKİ İLK TARTIŞMALARIN TEO-POLİTİK ELEŞTİRİSİ

Authors: Mehmet ÖDEMİŞ

Publisher: Erzurum Kültür Eğitim Vakfı

Main Topics: Sociology and anthropology

Journal: EKEV Akademi Dergisi 2021 Vol.0 Issue 88, pp.291-310

Document Type: Article

Publication Date: 12/2021

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000693994

Frequency: Quarterly

eISSN: 2148-0710

pISSN: 1301-6229

Issues

Authors:

Mehmet ÖDEMİŞ

Publisher:

Erzurum Kültür Eğitim Vakfı

Main Topics:

Sociology and anthropology

Journal:

EKEV Akademi Dergisi 2021 Vol.0 Issue 88, pp.291-310

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2021

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000693994

Frequency:

Quarterly

eISSN:

2148-0710

pISSN:

1301-6229