MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDE “PONTUS CUMHURİYETİ” KURMA ÇALIŞMALARI

Tuğba ERAY BİBER

Article Details

MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDE “PONTUS CUMHURİYETİ” KURMA ÇALIŞMALARI

Authors:

Tuğba ERAY BİBER

Publisher:

Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı

Main Topics:

History

Journal:

Türk Dünyası Araştırmaları 2020 Vol.124 Issue 245, pp.421-434

Document Type:

Article

Publication Date:

4/2020

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000655915

Frequency:

Bimonthly

eISSN:

2822-342X

pISSN:

0255-0644

Abstract:

 

I. Dünya Savaşı yıllarında Karadeniz Bölgesi’nde yaşayan Rumlar çetecilik faaliyetlerinin yanısıra kurdukları cemiyetler vasıtasıyla da örgütlenmelerine hız verdi. Rusların 1916 yılında Trabzon’u işgali ile iki yıla yakın şehir, Rumlardan oluşan bir meclis tarafından yönetildi. I. Dünya Savaşı sonrası imzalanan Mondros Mütarekesi ile bölgede yaşayan Rum din adamları ve aydınları bir devlet kurulması için uygun zeminin oluştuğunu düşünüyordu. Aynı dönemde Mustafa Kemal Paşa 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun’a gittiğinde Pontus Cemiyeti teşkilatlanmış durumdaydı. Karadeniz Bölgesi’nden gelen istihbarat raporlarında, Rumların Pont(us) Cumhuriyeti adıyla bir oluşum içinde oldukları bilgisi geliyordu. Osmanlı Hükümeti, gelen istihbaratlar doğrultusunda takipte kalıp durumu kontrol altına almaya çalıştı. Mustafa Kemal Paşa, müfettiş olarak Osmanlı Hükümeti’ne yazdığı raporlarda Rum çetelerinin faaliyetlerinden, Pontus iddialarından da bahsediyordu.
Pontus faaliyetlerinin etkin isimlerinin başında Amasya Metropoliti Germanos ve Trabzon Metropoliti Hrisantos geliyordu. Germanos silahlı mücadeleyi desteklerken Hrisantos, siyasî anlamda yurtdışında, Karadeniz Rumlarının mücadelesini verdi. Atina, Marsilya, Bakü ve Batum’da Pontus toplantıları, kongreleri düzenlendi. Karadeniz Rumlarını örgütlemek ve Pontus Devleti’ni kurmak için çalışmalar yapan Hrisantos ve Marsilya’da tüccar olan Konstantin Konstantinides yurtdışında faaliyetler gösterip diplomatik temaslarda bulundu. Karadeniz Bölgesi’nde Rumları kışkırtmak, örgütlenmelerini sağlamak için kişisel faaliyetlerin dışında devletlerin de katkısı oldu. Bu devletlerden biri Yunanistan’dı. Yunanistan, Rumlar arasında örgütlenmelerine her ne kadar yardım etse de Rumların istediği duruşu gösteremedi. Özellikle Venizelos yurtdışında Karadeniz’in Ermenilere verilmesi konusunda görüşmeler yaptığında Rumlarla fikir ayrılığına düştü. Nitekim Hrisantos bu durum karşısında Batum’daki Rumlarla işbirliği yapma yolunu seçti. 
Aralık 1919’da Batum’da “Pontus Cumhuriyeti” adıyla bir heyet kuruldu. “Pontus Cumhuriyeti/Heyeti”ni bir süre sonra resmileştirmek adına seyahat belgeleri düzenlendi, mahkeme kuruldu, harita yapıldı ve bayrak tasarlandı. Bu gelişmeler yaşanırken sadece Yunanistan değil diğer devletler de Karadeniz’deki azınlıklar üzerinde çalışmalar yaptı. Ancak bu devletlerden Amerika’nın, Pontus meselesi ile yakından ilişkili olan Amerikan Board misyonerleri yüzünden ayrı bir yeri vardı. Adı geçen misyonerler Merzifon Amerikan Koleji ile bölgede yaşayan Rumları etkisi altına almak için faaliyetlerde bulundu. Amerikan Koleji’nin faaliyetleri karşısında Ankara Hükümeti önlemler aldı. Rumların bu faaliyetleri karşısında Osmanlı Hükümeti gibi Ankara Hükümeti de bir takım tedbirler almak zorunda aldı.
Anahtar Kelimeler: Karadeniz Rumları, Pontus, Hrisantos, Konstantinidis.

Article Details

MİLLİ MÜCADELE DÖNEMİNDE “PONTUS CUMHURİYETİ” KURMA ÇALIŞMALARI

Authors: Tuğba ERAY BİBER

Publisher: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı

Main Topics: History

Journal: Türk Dünyası Araştırmaları 2020 Vol.124 Issue 245, pp.421-434

Document Type: Article

Publication Date: 4/2020

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000655915

Frequency: Bimonthly

eISSN: 2822-342X

pISSN: 0255-0644

Issues

Authors:

Tuğba ERAY BİBER

Publisher:

Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı

Main Topics:

History

Journal:

Türk Dünyası Araştırmaları 2020 Vol.124 Issue 245, pp.421-434

Document Type:

Article

Publication Date:

4/2020

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000655915

Frequency:

Bimonthly

eISSN:

2822-342X

pISSN:

0255-0644