Eski Türk Yazıtlarında Geçen Yer-Yön Adlarının Sarı Uygurcadaki Durumu

Özlem AYAZLI

Article Details

Eski Türk Yazıtlarında Geçen Yer-Yön Adlarının Sarı Uygurcadaki Durumu

Authors:

Özlem AYAZLI

Publisher:

Mehmet ÖLMEZ

Main Topics:

Languages

Journal:

International Journal of Old Uyghur Studies 2019 Vol.1 Issue 2, pp.211-232

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000719444

Frequency:

Monthly

eISSN:

2687-4954

Abstract:

 

The lexicon of inscriptions written in Old
Turkic runiform script consists of about a thousand words. This study focuses on
comparison of directional nouns in inscriptions with the ones
in Yellow-Uyghur. In Old Turkic inscriptions, 15 directional
nouns are
recognized and 12 of these words exist in Yellow Uyghur. These directional
nouns are as follows: beru / beri / ver “to
this side”, iç / iş “inside”, kuz “north”, kuzı / kuzu “downwards, below, north” orto / orta / otra / horta “middle”, öndün
/ undun / ündün “east”, örixk “previous”, tas “exterior, outside”, utur / uttur / otur / oltur “in front of, against; in the
middle, within”, üze “above, on high”,
yan “side”, yur / yurı / yorı / yöri “south; upward,
a high ranking position,”. Among these directional nouns in Yellow Uighur,
only the term kuz “north” is used as
a word to indicate a direction. In addition, the terms kuzı / kuzu “downwards,
below, north” and yur / yurı “south; upwards”, öndün / undun / ündün
“east; above” survives in Yellow Uyghur both as directional noun and as cardinal direction terms.

 


Eski
Türklere ait runik alfabe ile yazılmış yazıtların söz varlığı yaklaşık bin
küsur kelimeden oluşmaktadır. Bu çalışmada, yazıtların söz varlığının yalnızca
bir kısmını oluşturan yer-yön adları üzerinde durulmaktadır. Eski Türk yazıtlarında
yer-yön adı ile ilgili 15 sözcük geçmektedir. Bu yer-yön adlarından 12’si Sarı
Uygurcada tespit edilmiştir. Söz konusu yer-yön adları şunlardır: beru / beri / ver “buraya, burasına”, iç / iş “iç, içeri”, kuz “kuzey”,
kuzı / kuzu “aşağı, alt, kuzey”
orto / orta / otra / horta “orta”, öndün / undun / ündün “doğu”, örixk “önceki”, tas
“dış, dış yüz”, utur / uttur / otur / oltur “önünde,
karşısında; ortasında, içinde”, üze “üstünde,
üzerinde”, yan “yan, taraf”, yur
/ yurı / yorı / yöri “güney; yukarı, yukarıya; üst düzey
bir makam, mevki”. Sarı Uygurcada tespit edilen bu yer-yön adlarından yalnızca kuz “kuzey” sözcüğü coğrafi bir yön adı
olarak kullanılmaktadır. Buna ek olarak, kuzı
/ kuzu “aşağı, alt, kuzey”, yur
/ yurı “güney;
yukarı, yukarıya” ve öndün / undun /
ündün “doğu; üst, yukarı”
sözcükleri hem yer-yön adı hem de coğrafi bir yön adı olarak varlığını
sürdürmektedir.


.

Article Details

Eski Türk Yazıtlarında Geçen Yer-Yön Adlarının Sarı Uygurcadaki Durumu

Authors: Özlem AYAZLI

Publisher: Mehmet ÖLMEZ

Main Topics: Languages

Journal: International Journal of Old Uyghur Studies 2019 Vol.1 Issue 2, pp.211-232

Document Type: Article

Publication Date: 12/2019

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000719444

Frequency: Monthly

eISSN: 2687-4954

Issues

Authors:

Özlem AYAZLI

Publisher:

Mehmet ÖLMEZ

Main Topics:

Languages

Journal:

International Journal of Old Uyghur Studies 2019 Vol.1 Issue 2, pp.211-232

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000719444

Frequency:

Monthly

eISSN:

2687-4954