OSMANLI DEVLETİ’NDE SATIN ALINAN ÖZEL KÜTÜPHANELER / KOLEKSİYONLAR: BELGESEL - METODOLOJİK BİR İNCELEME

Hakan ANAMERİÇ

Article Details

OSMANLI DEVLETİ’NDE SATIN ALINAN ÖZEL KÜTÜPHANELER / KOLEKSİYONLAR: BELGESEL - METODOLOJİK BİR İNCELEME

Authors:

Hakan ANAMERİÇ

Publisher:

Ankara University

Main Topics:

History

Journal:

Tarih Araştırmaları Dergisi 2021 Vol.40 Issue 70, pp.276-341

Document Type:

Article

Publication Date:

9/2021

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000615969

Frequency:

Bi-Annual

pISSN:

1015-1826

Abstract:

 

Özel kütüphaneler, kurucusunun/sahibinin özel ilgi ve meraklarını yansıtan çoğu zaman bir kurulma hikâyesine sahip kimi zaman uluslararası önem ve değer atfedilen birikimlerdir. Bilim, kültür ve edebiyat alanlarında insanlık tarihine yön veren değerlerin üretildiği coğrafyalarda gelişmeye başlayan özel kütüphaneler, kişisel merak, ilgi ve alışkanlık yönelimleri içerisinde kendine has özelliklere sahip olmuşlardır. Her biri kurucusunun/sahibinin karakterini yansıtan bu birikim, süreç içerisinde benzer alanlara ilgi duyan kişiler tarafından da ilgi görmeye başlamıştır. Sahip olduğu eserlerin bilimsel çalışmalarda kullanılmasına izin veren özel kütüphane sahipleri, kendi alanları ile ilgili önemli kaynakları toplamak için büyük çaba sarf etmişlerdir. Sayıca nadir, içerik olarak yeterli ve bilgilendirici ve ithaflı eserleri de birikimlerine katmaya hedefleyen ve çoğunun bunu bir tutku haline getirdiği kütüphane sahipleri, dermelerini geliştirmek için bilim, edebiyat ve kültür camiasıyla yakın ilişkide bulunmuş, şahsî dostluklar kurmuş, çoğu kütüphanelerinin değeri ile saygı ve hürmet görmüşlerdir. Bu kütüphaneler sayı, içerik/konu ve nadirlik özelliklerinin biri veya birkaçına sahip dermeleri ile sadece kişilerin değil devlet kurumlarının da dikkatini çekmiştir. Türk kültüründe de farklı coğrafyalarda sayısız örneklerine rastlanan özel kütüphaneler, aynı zamanda kitap kültürünün de yaygınlaşmasına aracı olmuştur. Devlet yöneticileri, bürokratlar, bilim insanları, edebiyatçılar, sanatçılar gibi bilgi, merak ve okuma ile doğrudan ilişkili kesimlerde daha sıklıkla örneklerine rastlanan özel kütüphaneler, zaman içerisinde kurucularının/sahiplerinin yaşayış tarzları, insanlığa katkıları ve kuruluş, gelişim hikâyeleri ile tanınmışlardır. Bu tür kütüphaneler Doğu ve Batı kültürlerinde kimi zaman bir aileye veya hanedana ait olarak da kurulmuş ve geliştirilmiştir. Ancak kurucularının/sahiplerinin vefatları ya da kütüphaneleri ile ilgilenemeyecek durumda kaldıklarında kısa sürede dağılmışlar, varislerinin de elde olmayan nedenlerle ilgisiz kalmaları sonucunda farklı kişilere satılmışlardır. Bu özel kütüphaneler çoğu zaman diğer meraklılar tarafından -koleksiyoner, sahaf, antikacı, eskici- tarafından satın alındığı gibi genelde toplum tarafından tanınan ön plana çıkmış yerli ve/veya yabancı kişilerin özel kütüphanelerini kamu kurumları da gerekli araştırmaları da yaparak satın almıştır. Bu çalışmada kütüphanelerin kurumsallaşmaya başladığı XIX. yüzyılın ortalarından bilimsel ve kültürel bir gereksinim haline geldiği XX. yüzyılın ilk çeyreğine kadar olan tarihsel dönemde (1850-1922) ele alınan özel kütüphanelerin satın alınma süreci, süreç içerisinde geçirmiş olduğu muamele ve günümüzdeki durumları arşiv belgelerine dayalı olarak incelenerek değerlendirmelerde bulunulmuş, bu koleksiyonların izinin sürülmesinde kanıt olarak arşiv belgelerinden ve diğer kaynaklardan nasıl faydalanılması gerektiği konusunda metodolojik bakımdan görüş ve öneriler sunulmaya çalışılmıştır. Çalışmada arşiv belgelerinin kanıt niteliğinin ve belgeler üzerindeki bileşenlerin doğrulanması sürecinin somutlaştırılması amacıyla Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi fonlarından arşiv belgelerinden konuyla ilgili örnekler tespit edilmiş ve açıklamalar bu örnek belgeler üzerinden yapılmıştır.

Article Details

OSMANLI DEVLETİ’NDE SATIN ALINAN ÖZEL KÜTÜPHANELER / KOLEKSİYONLAR: BELGESEL - METODOLOJİK BİR İNCELEME

Authors: Hakan ANAMERİÇ

Publisher: Ankara University

Main Topics: History

Journal: Tarih Araştırmaları Dergisi 2021 Vol.40 Issue 70, pp.276-341

Document Type: Article

Publication Date: 9/2021

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000615969

Frequency: Bi-Annual

pISSN: 1015-1826

Issues

Authors:

Hakan ANAMERİÇ

Publisher:

Ankara University

Main Topics:

History

Journal:

Tarih Araştırmaları Dergisi 2021 Vol.40 Issue 70, pp.276-341

Document Type:

Article

Publication Date:

9/2021

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000615969

Frequency:

Bi-Annual

pISSN:

1015-1826