“besi” KAVRAM İŞARETİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Muammer ŞEHİTOĞLU

Article Details

“besi” KAVRAM İŞARETİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Authors:

Muammer ŞEHİTOĞLU

Publisher:

Cengiz ALYILMAZ

Main Topics:

Sociology and anthropology

Journal:

Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 2019 Vol.8 Issue 3, pp.1369-1384

Document Type:

Article

Publication Date:

10/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000658829

Frequency:

Quarterly

pISSN:

2147-0146

Abstract:

 


Dil, sürekli
değişen ve gelişen bir iletişim aracıdır. Türkçe de diğer diller gibi kendini
tarihsel süreç boyunca yenileyen, geliştiren ve değiştiren bir dildir. Yenilik
değişim ve gelişim, Türkçenin kendi bünyesinde olduğu gibi diğer diller ile de
kurduğu ilişki sayesinde devam edegelmiştir.

Türkçe,
gelişim ve değişimini hem kendi imkânlarıyla hem de ilişkide bulunduğu
dillerden kavram işareti alarak gerçekleştirir. Yapılan bu alışverişte bazı
terimler ve kavramlar ait olduğu dildeki ses ve anlam değerlerini değiştirerek
veya geliştirerek geçeceği yeni dilin ses, anlam ve kültürel değer ile birlikte
dil bilgisi kurallarına uygun biçimde şekil alır ve değişir. Türkçeye diğer
dillerden geçen terim, kavram ve sözcükler de bu yöntemle Türkçenin söz
varlığında yerini alır.

Eski Uygur Türkçesi
Dönemi, Türkçenin yazı dili olma sürecindeki en önemli dönemeçlerden biridir.
Çünkü Eski Uygur Türkçesi Dönemi’nde Budizm ve Manihaizm’in etkisiyle diğer
dillerden birçok din temalı, konulu eser; Toharca ve Çinceden Eski Uygur
Türkçesi’ne çevrilmiştir. Yapılan çeviriler ile birlikte Budizm’in kapsama
alanında olan birden fazla disipline ait sözcük, kavram ve terim Eski Uygur
Türkçesi’ne geçmiştir. Öyle ki yazılı eserlerdeki kavram, terim ve sözcükler
terminoloji oluşturacak seviyede etkili olmuşlardır. Ayrıca din dışında;
siyaset, ticaret, hukuk, psikoloji, biyoloji, anatomi, tıp, astronomi ve
benzeri birçok disipline ait yeni kavram, terim ve sözcükler Eski Uygur
Türkçesi’nin söz varlığına dâhil olmuştur. 

Bu çalışmada
Sanskritçedeki peśī kavramının
Türkçeye besi biçiminde kavram
işareti olarak alınma (ödünçlenme) yöntemi ile işaretlenip işaretlenmediği;
kavramın Türkçenin diğer lehçe ve şivelerinde yer alıp almadığı ve besi kavram işaretinin anlam değerine
karşılık gelip gelmediği üzerinde durulacak ve tartışılacaktır. Kavramdan hangi
eserde bahsedildiği, bulunduğu tarihsel dönemdeki dilsel anlam değeri ve Eski
Uygur Türkçesi metinleri içindeki karşılık geldiği kavram işareti anlam
değerine dikkat çekilecektir. Ayrıca Köken Bilim Sözlüklerinden örnekler
verilerek de açıklamalar yapılacaktır.

.

Article Details

“besi” KAVRAM İŞARETİ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Authors: Muammer ŞEHİTOĞLU

Publisher: Cengiz ALYILMAZ

Main Topics: Sociology and anthropology

Journal: Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 2019 Vol.8 Issue 3, pp.1369-1384

Document Type: Article

Publication Date: 10/2019

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000658829

Frequency: Quarterly

pISSN: 2147-0146

Issues

Authors:

Muammer ŞEHİTOĞLU

Publisher:

Cengiz ALYILMAZ

Main Topics:

Sociology and anthropology

Journal:

Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 2019 Vol.8 Issue 3, pp.1369-1384

Document Type:

Article

Publication Date:

10/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000658829

Frequency:

Quarterly

pISSN:

2147-0146