M.F AXUNDZADƏNİN ƏLİFBA İSLAHATI: TÜRK DÜNYASINDA DİL VƏ KÜLTÜR BİRLİYİ

Səadət Vahabova

Article Details

M.F AXUNDZADƏNİN ƏLİFBA İSLAHATI: TÜRK DÜNYASINDA DİL VƏ KÜLTÜR BİRLİYİ

Authors:

Səadət Vahabova

Publisher:

Recep Tayyip Erdoğan University

Main Topics:

Edebi Çalışmalar (Diğer)

Journal:

Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi Vol.6 Issue 1, pp.20-36

Document Type:

Article

Publication Date:

6/2025

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2001353007

pISSN:

2757-5551

Keywords:

Abstract:

 Makalede M.F. Axundzadenin alfabe konusunu yeni bir bilimsel-teorik konsept olarak ele alış biçimi, açıklamaları ve analizleri incelenmiştir. Bu çerçevede onun; 1. Dilbilimci ve kuramcı bir akademisyen olarak, 2. Siyasetçi ve siyaset bilimci olarak faaliyetleri araştırma konusu yapılmıştır. Araştırmada, M.F. Axundzadenin eski alfabenin yetersizliklerini ortaya koyması, yeni bir alfabe oluşturma nedenlerini açıklaması, harflerin şekilleri ve kurallarına dair önerileri, alfabenin hangi yönde geliştirilmesi gerektiği ve uygulanma yöntemleri gibi konular ele alınmıştır. Eski alfabede noktalamanın tamamen kaldırılması, dile gereksiz yük getiren unsurlar, dil kuralları ve üslup açısından önemli meseleler de tartışılmıştır. Makalede, M.F. Axundzadenin alfabe reformu konusundaki amacı, yeni alfabe konseptiyle ilgili çeşitli devletlere, resmi makamlara ve bilim insanlarına sunduğu projenin süreci detaylandırılmıştır. İlk olarak 1857de Türkiye ve İranın resmi devlet kurumlarına gönderilen proje, kısa süre sonra Rusya, Almanya, Avusturya, Fransa ve İngiltere akademilerine de iletilmiştir. İlginç bir nokta ise Axundzadenin alfabe reformunu, yani alfabe projesini ve komedilerini, doğrudan hizmet ettiği Çarlık Rusyasına değil, 1863te Osmanlı Sadrazamına sunmuş olmasıdır. Bize göre Axundzadenin alfabe reformuyla ilgili temel amacı, Doğu dünyası ve İslam âleminde Türk dünyasının tarih, dil ve kültürel bağlarını güçlendirmekti. Bu perspektiften hareketle araştırmada, onun projesinin ve komedilerinin Osmanlı Sadrazamı tarafından Cemiyeti-İlmiyye-i Osmaniyyeye incelenmek üzere sunulması, eserlerinin Türkçeye çevrilmesine dair alınan karar, projesinin ciddi tartışmalara konu olması ve alfabe öğretiminin bilimsel-teorik temelleri sistematik olarak ele alınmıştır.

 Makalede M.F. Axundzadenin alfabe konusunu yeni bir bilimsel-teorik konsept olarak ele alış biçimi, açıklamaları ve analizleri incelenmiştir. Bu çerçevede onun; 1. Dilbilimci ve kuramcı bir akademisyen olarak, 2. Siyasetçi ve siyaset bilimci olarak faaliyetleri araştırma konusu yapılmıştır. Araştırmada, M.F. Axundzadenin eski alfabenin yetersizliklerini ortaya koyması, yeni bir alfabe oluşturma nedenlerini açıklaması, harflerin şekilleri ve kurallarına dair önerileri, alfabenin hangi yönde geliştirilmesi gerektiği ve uygulanma yöntemleri gibi konular ele alınmıştır. Eski alfabede noktalamanın tamamen kaldırılması, dile gereksiz yük getiren unsurlar, dil kuralları ve üslup açısından önemli meseleler de tartışılmıştır. Makalede, M.F. Axundzadenin alfabe reformu konusundaki amacı, yeni alfabe konseptiyle ilgili çeşitli devletlere, resmi makamlara ve bilim insanlarına sunduğu projenin süreci detaylandırılmıştır. İlk olarak 1857de Türkiye ve İranın resmi devlet kurumlarına gönderilen proje, kısa süre sonra Rusya, Almanya, Avusturya, Fransa ve İngiltere akademilerine de iletilmiştir. İlginç bir nokta ise Axundzadenin alfabe reformunu, yani alfabe projesini ve komedilerini, doğrudan hizmet ettiği Çarlık Rusyasına değil, 1863te Osmanlı Sadrazamına sunmuş olmasıdır. Bize göre Axundzadenin alfabe reformuyla ilgili temel amacı, Doğu dünyası ve İslam âleminde Türk dünyasının tarih, dil ve kültürel bağlarını güçlendirmekti. Bu perspektiften hareketle araştırmada, onun projesinin ve komedilerinin Osmanlı Sadrazamı tarafından Cemiyeti-İlmiyye-i Osmaniyyeye incelenmek üzere sunulması, eserlerinin Türkçeye çevrilmesine dair alınan karar, projesinin ciddi tartışmalara konu olması ve alfabe öğretiminin bilimsel-teorik temelleri sistematik olarak ele alınmıştır.

 Makalede M.F. Axundzadenin alfabe konusunu yeni bir bilimsel-teorik konsept olarak ele alış biçimi, açıklamaları ve analizleri incelenmiştir. Bu çerçevede onun; 1. Dilbilimci ve kuramcı bir akademisyen olarak, 2. Siyasetçi ve siyaset bilimci olarak faaliyetleri araştırma konusu yapılmıştır. Araştırmada, M.F. Axundzadenin eski alfabenin yetersizliklerini ortaya koyması, yeni bir alfabe oluşturma nedenlerini açıklaması, harflerin şekilleri ve kurallarına dair önerileri, alfabenin hangi yönde geliştirilmesi gerektiği ve uygulanma yöntemleri gibi konular ele alınmıştır. Eski alfabede noktalamanın tamamen kaldırılması, dile gereksiz yük getiren unsurlar, dil kuralları ve üslup açısından önemli meseleler de tartışılmıştır. Makalede, M.F. Axundzadenin alfabe reformu konusundaki amacı, yeni alfabe konseptiyle ilgili çeşitli devletlere, resmi makamlara ve bilim insanlarına sunduğu projenin süreci detaylandırılmıştır. İlk olarak 1857de Türkiye ve İranın resmi devlet kurumlarına gönderilen proje, kısa süre sonra Rusya, Almanya, Avusturya, Fransa ve İngiltere akademilerine de iletilmiştir. İlginç bir nokta ise Axundzadenin alfabe reformunu, yani alfabe projesini ve komedilerini, doğrudan hizmet ettiği Çarlık Rusyasına değil, 1863te Osmanlı Sadrazamına sunmuş olmasıdır. Bize göre Axundzadenin alfabe reformuyla ilgili temel amacı, Doğu dünyası ve İslam âleminde Türk dünyasının tarih, dil ve kültürel bağlarını güçlendirmekti. Bu perspektiften hareketle araştırmada, onun projesinin ve komedilerinin Osmanlı Sadrazamı tarafından Cemiyeti-İlmiyye-i Osmaniyyeye incelenmek üzere sunulması, eserlerinin Türkçeye çevrilmesine dair alınan karar, projesinin ciddi tartışmalara konu olması ve alfabe öğretiminin bilimsel-teorik temelleri sistematik olarak ele alınmıştır.

 Makalede M.F. Axundzadenin alfabe konusunu yeni bir bilimsel-teorik konsept olarak ele alış biçimi, açıklamaları ve analizleri incelenmiştir. Bu çerçevede onun; 1. Dilbilimci ve kuramcı bir akademisyen olarak, 2. Siyasetçi ve siyaset bilimci olarak faaliyetleri araştırma konusu yapılmıştır. Araştırmada, M.F. Axundzadenin eski alfabenin yetersizliklerini ortaya koyması, yeni bir alfabe oluşturma nedenlerini açıklaması, harflerin şekilleri ve kurallarına dair önerileri, alfabenin hangi yönde geliştirilmesi gerektiği ve uygulanma yöntemleri gibi konular ele alınmıştır. Eski alfabede noktalamanın tamamen kaldırılması, dile gereksiz yük getiren unsurlar, dil kuralları ve üslup açısından önemli meseleler de tartışılmıştır. Makalede, M.F. Axundzadenin alfabe reformu konusundaki amacı, yeni alfabe konseptiyle ilgili çeşitli devletlere, resmi makamlara ve bilim insanlarına sunduğu projenin süreci detaylandırılmıştır. İlk olarak 1857de Türkiye ve İranın resmi devlet kurumlarına gönderilen proje, kısa süre sonra Rusya, Almanya, Avusturya, Fransa ve İngiltere akademilerine de iletilmiştir. İlginç bir nokta ise Axundzadenin alfabe reformunu, yani alfabe projesini ve komedilerini, doğrudan hizmet ettiği Çarlık Rusyasına değil, 1863te Osmanlı Sadrazamına sunmuş olmasıdır. Bize göre Axundzadenin alfabe reformuyla ilgili temel amacı, Doğu dünyası ve İslam âleminde Türk dünyasının tarih, dil ve kültürel bağlarını güçlendirmekti. Bu perspektiften hareketle araştırmada, onun projesinin ve komedilerinin Osmanlı Sadrazamı tarafından Cemiyeti-İlmiyye-i Osmaniyyeye incelenmek üzere sunulması, eserlerinin Türkçeye çevrilmesine dair alınan karar, projesinin ciddi tartışmalara konu olması ve alfabe öğretiminin bilimsel-teorik temelleri sistematik olarak ele alınmıştır.

Article Details

M.F AXUNDZADƏNİN ƏLİFBA İSLAHATI: TÜRK DÜNYASINDA DİL VƏ KÜLTÜR BİRLİYİ

Authors:

Səadət Vahabova

Publisher:

Recep Tayyip Erdoğan University

Main Topics:

Edebi Çalışmalar (Diğer)

Journal:

Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi Vol.6 Issue 1, pp.20-36

Document Type:

Article

Publication Date:

6/2025

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2001353007

pISSN:

2757-5551

alfabe

Ahundzade

dil normları

reform

teorik düşünce

Issues

Article Details

M.F AXUNDZADƏNİN ƏLİFBA İSLAHATI: TÜRK DÜNYASINDA DİL VƏ KÜLTÜR BİRLİYİ

Authors: Səadət Vahabova

Publisher: Recep Tayyip Erdoğan University

Main Topics: Edebi Çalışmalar (Diğer)

Journal: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi Vol.6 Issue 1, pp.20-36

Document Type: Article

Publication Date: 6/2025

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2001353007

pISSN: 2757-5551

alfabe

Ahundzade

dil normları

reform

teorik düşünce

Issues

Authors:

Səadət Vahabova

Publisher:

Recep Tayyip Erdoğan University

Main Topics:

Edebi Çalışmalar (Diğer)

Journal:

Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi Vol.6 Issue 1, pp.20-36

Document Type:

Article

Publication Date:

6/2025

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2001353007

pISSN:

2757-5551