İlk Dönem Mizah Gazetelerinde Türkçe Hassasiyeti

Derya KILIÇKAYA

Article Details

İlk Dönem Mizah Gazetelerinde Türkçe Hassasiyeti

Authors:

Derya KILIÇKAYA

Publisher:

Maltepe University

Journal:

Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi 2017 Vol.4 Issue 2, pp.18-30

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2017

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000527348

Frequency:

Monthly

eISSN:

2149-634X

Abstract:

 


1870’li yıllarda
İstanbul’da yayımlanan ilk dönem mizah gazeteleri, Türkçe hassasiyeti olan, gerektiğinde
bu uğurda tavrını koyabilen yayınlardır. Bu yayınlar, dilimizin kıymetini
bilmeyen, Türkçeyi bozmaya çalışanlara alaylı bir şekilde yaklaşmış ve
gerektiğinde ders verir nitelikte cümlelerle karşılık vermişlerdir. Bu yayınlar
arasında özellikle Türkçe hassasiyeti bakımdan Diyojen, İbret (İbretnümâ-yı Âlem), Hayâl, Latîfe, Meddâh, Letâif-i
Âsâr ön plana çıkmaktadır. Yazımızın amacı, bu gazetelerde ortaya konan
Türkçe hassasiyetini göz önüne sermektir. Adları geçen mizah gazetelerinden
alıntılar yapılarak, o dönemde Türkçeye kıymet vermeyenlerle nasıl alay
edildiği ve onların ne şekilde küçük düşürüldüğü açıklanacaktır. Bu
açıklamalar, mizah gazetelerinden örnekler eşliğinde yapılacak ve böylelikle
1870’li yıllarda basındaki Türkçe hassasiyeti ortaya konacaktır. Gazeteler
tarafından yapılan eleştirilere bakıldığında, özellikle dönemin alafrangalaşmış
kişilerine tepki gösterildiği görülür. Yüzünü tamamıyla Batı’ya dönmüş ve kendi
değerlerini unutmuş bu kişiler Fransızcaya fazlasıyla değer verirler. Mizah
gazeteleri ise bu derece bir yabancılaşmaya karşıdır. Türkçe kelimeler
kullanmak yerine, özellikle Fransızcalarını tercih etmek, o dönem
alafrangalarında bir modadır. “Şık” ve “sivilize” olarak adlandırılan bu
kimseler, Türkçenin kıymetini bilmedikleri gibi, Fransızca söyledikçe medeni
olduklarını da zannederler. Mizah gazeteleri, böyle insanları alay konusu
yapmak için çeşitli türlere başvurmuşlardır. Kimi zaman bir muhavere ile
onlarla alay edilirken, kimi zaman da özellikle şiir kaleme alırlar. Bu tip
şiirler alay yollu olduğundan, aynı zamanda birçok Fransızca kelimeyi de
içerir. 1870’li yıllarda Türkçe açısından bir başka
sorun ise aşırı derecede ve gereksiz yere Arapça-Farsça kelime kullanarak
konuşan insanlardır. Mizah gazeteleri, bu kişilere de kayıtsız kalamamış,
onları eleştirmek için alaylı muhavereler yayımlamışlardır. Anlaşılmaz
kelimelerle konuşanların yanı sıra, o dönemde bazı okullarda Türkçe eğitimi
sorunu yaşandığını yine bu yayınlardan öğrenmekteyiz. 

Bu dönemde
Türkçe açısından sıkıntıların yaşandığı bir başka alan ise ulaşımdır.
Özellikle, yabancı şirketler tarafından işletilen ulaşım araçlarının
tarifelerinde Türkçe kullanılmaması, halkın mağdur olmasına sebep olur. Mizah
gazeteleri bir taraftan bu şirketleri eleştirirken, diğer taraftan da dile yeni
giren yabancı kelimelerin Türkçe karşılıklarını bulmaya ve bunları öğretmeye
gayret ederler.




.

Article Details

İlk Dönem Mizah Gazetelerinde Türkçe Hassasiyeti

Authors: Derya KILIÇKAYA

Publisher: Maltepe University

Journal: Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi 2017 Vol.4 Issue 2, pp.18-30

Document Type: Article

Publication Date: 12/2017

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000527348

Frequency: Monthly

eISSN: 2149-634X

Issues

Authors:

Derya KILIÇKAYA

Publisher:

Maltepe University

Journal:

Maltepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi 2017 Vol.4 Issue 2, pp.18-30

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2017

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000527348

Frequency:

Monthly

eISSN:

2149-634X