Türkçe Matbu Hüsn-i Hat Literatürüne Toplu Bir Bakış

İrvin Cemil SCHİCK

Article Details

Türkçe Matbu Hüsn-i Hat Literatürüne Toplu Bir Bakış

Authors:

İrvin Cemil SCHİCK

Publisher:

Bilim ve Sanat Vakfı

Journal:

Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 2009 Issue 14, pp.249-274

Document Type:

Article

Publication Date:

8/2009

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000797213

Frequency:

Bi-Annual

eISSN:

2687-6299

pISSN:

1303-9369

Keywords:

Abstract:

 

Reaching its zenith during the Ottoman era, Islamic calligraphy was, during most of  its history, bound by the master-apprentice relationship; except for exercise albums,  written sources were the exception rather than the rule. However, the adoption of  Latin script during the republican period interrupted this oral tradition and made it necessary to commit the orally transmitted knowledge to writing. This article reviews  Turkish sources on calligraphy published during the Ottoman and particularly the  republican periods.  After the works of past masters. the most important sources are the exercises,  alphabets, and ligature albums composed by master calligraphers. Although some  have been published in facsimile, the choice of works has generally tended toward  those of calligraphers considered most “evolved,” so that earlier milestones of the  history of calligraphy have been neglected. In addition, some important treatises on  calligraphy have also been published.  Many treatises written between the sixteenth and twentieth centuries on the history  of calligraphy, as well as biographical dictionaries of calligraphers, have been  published in either Ottoman or Latin script. These treatises are sine qua non sources  for studying the history of calligraphy, but it is time to go beyond artists’ biographies  and focus on the works themselves, thus providing concrete analyses of the stages  through which calligraphy has evolved, as well as the characteristics of these stages.  Other books discussed in this article included calligraphers’ monographs, works  focused on specific styles of calligraphy or textual content, calligraphy and  architecture, exhibition and auction catalogues, bibliographies, and books devoted  to paleography, restoration, and the implements of the art. It is necessary to  complement the connaisseurship that dominates these works with the methodologies  of art history and art criticism.

 

Osmanlı devrinde doruğuna erişen hat sanatı, tarihinin büyük bir bölümünde ustaçırak  ilişkisine bağlı kalmış, meşk mecmuaları dışında yazılı kaynaklara ancak istisnai  durumlarda başvurulmuştur. Ancak Cumhuriyet döneminde Lâtin harflerinin kabulü  bu sözlü geleneği sekteye uğratmış, ağızdan ağıza aktarılan bilgilerin kâğıda geçirilmesini  zorunlu kılmıştır. Bu makalede Osmanlı ve bilhassa Cumhuriyet devirlerinde  basılan hat sanatına dair Türkçe kaynaklar gözden geçirilmektedir.  Söz konusu kaynaklar arasında, geçmiş sanatçıların eserlerinden sonra en önemli  olanları, hoca hattatların öğretim amacıyla hazırladığı meşkler, hurûfat kıt’aları ve  müfredat murakkalarıdır. Bunların bir kısmı tıpkıbasım olarak yayınlanmış olmakla  birlikte, genellikle en “mütekâmil” addedilen sanatçıların eserleri seçilmiş, bu arada  hat tarihinin daha erken devirlerinin menzil taşları olanlar ihmal edilmiştir. Bunların  yanı sıra bazı önemli hat risâleleri de yeni harflere çevrilerek yayınlanmıştır.  Hüsn-i hat tarihi ve hattatların hayat hikâyeleri konusunda 16. yüzyıldan 20. yüzyıla  kadar kaleme alınmış olan birçok risâle Osmanlı veyahut Lâtin harfleriyle yayınlanmıştır.  Bu eserler, hat tarihi çalışmaları için olmazsa olmaz kaynaklar teşkil ederlerse  de, artık sanatçıların hayat hikâyelerinin ötesine geçmenin, doğrudan sanat eserlerine  yoğunlaşarak hat tarihinin geçirdiği evrelerin, bu evrelerin özelliklerinin somutlanmasının  zamanı gelmiştir.  Makalede hattat monografileri, belirli hat türlerinine yahut ibarelere yoğunlaşan  kitaplar, mimari eserlerinde hat konusunu irdeleyen çalışmalar, sergi ve müzayede  katalogları, bibliografyalar, paleografya, restorasyon, hat sanatının âlet ve gereçleri  gibi konularıa adanmış kitaplar da bahis konusu edilmektedir. Bu eserlere hakim  olan “connaisseur” tavrının sanat tarihçiliği ve sanat eleştirmenliğiyle tamamlanması  gerekmektedir.

Article Details

Türkçe Matbu Hüsn-i Hat Literatürüne Toplu Bir Bakış

Authors:

İrvin Cemil SCHİCK

Publisher:

Bilim ve Sanat Vakfı

Journal:

Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 2009 Issue 14, pp.249-274

Document Type:

Article

Publication Date:

8/2009

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000797213

Frequency:

Bi-Annual

eISSN:

2687-6299

pISSN:

1303-9369

Hat Sanatı

İslâm Sanatı

Yazı

Eğitim

Hayat Hikâyeleri

Issues

Article Details

Türkçe Matbu Hüsn-i Hat Literatürüne Toplu Bir Bakış

Authors: İrvin Cemil SCHİCK

Publisher: Bilim ve Sanat Vakfı

Journal: Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 2009 Issue 14, pp.249-274

Document Type: Article

Publication Date: 8/2009

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000797213

Frequency: Bi-Annual

eISSN: 2687-6299

pISSN: 1303-9369

Hat Sanatı

İslâm Sanatı

Yazı

Eğitim

Hayat Hikâyeleri

Issues

Authors:

İrvin Cemil SCHİCK

Publisher:

Bilim ve Sanat Vakfı

Journal:

Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 2009 Issue 14, pp.249-274

Document Type:

Article

Publication Date:

8/2009

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000797213

Frequency:

Bi-Annual

eISSN:

2687-6299

pISSN:

1303-9369