Arap Dili ve Belâgatı’nda Cinâs Sanatı

Ayşe MEYDANOĞLU

Article Details

Arap Dili ve Belâgatı’nda Cinâs Sanatı

Authors:

Ayşe MEYDANOĞLU

Publisher:

Inonu University

Journal:

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 2019 Vol.10 Issue 1, pp.155-167

Document Type:

Article

Publication Date:

6/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000562255

Frequency:

Bi-Annual

eISSN:

2687-3605

pISSN:

2667-7075

Abstract:

 


Bir edebiyat terimi olan cinâs, anlamları farklı olmak şartıyla yazılışları aynı yahut benzer olan kelime ya da kelimeleri nazım ya da nesirde kullanma sanatını ifade eder. Arap dili ve belâgatında lafza dayalı süsleme sanatlarından biri olan cinâsın, etkili söz söyleme sanatında önemli bir yere sahip
olduğu söylenebilir. Dinleyeni cezbeden, lafızlar arası uyum sebebiyle kulağa oldukça hoş gelen
cinâs, edebi anlatımlarda tercih edilen edebi sanatlardan biridir. Belâgat kitaplarında farklı açılardan tasnife tabi tutulan cinâs, genellikle cinâs-ı tam ve cinâs-ı gayr-ı tam olmak üzere ikiye ayrılarak
değerlendirilmiştir. Cinâs-ı tam, cinâsı meydana getiren kelimelerde vucûhu erba‘a denen hareke,
sayı, çeşit ve tertip yönünden uyumun olduğu cinâs çeşididir. Bununla birlikte kelimeler arasında
vucûh-u erba‘adan (hareke, sayı, çeşit ve tertip) biri bozulduğunda, tam olmayan cinâs meydana gelir. Dolayısıyla cinâsın meydana geldiği harflerin harekelerinde, noktalarında, sayılarında, çeşidinde
ve tertibinde bir farklılık varsa bu durumda tam olmayan cinâs söz konusu olur. Kullanımıyla söze
estetik değer katan cinas sanatı hakkında belâgat âlimleri çeşitli uyarılar yapmışlardır. Bunlardan
en önemlisi yazılışı aynı olan bu kelimelerin, anlam karmaşasına yol açabileceği endişesidir. Ayrıca
cinasın doğal olarak, yani zorlama olmadan yapılması ve sadece sanat olsun diye yapılmaması, bu
sanatın kullanımıyla ilgili yapılan uyarılar arasındadır. Bu çalışmada, edebi söylemlerde kullanılan
ve estetik değeri yüksek olan cinâs sanatı çeşitleriyle birlikte izah edilmeye çalışılmıştır. Araştırmada konuya örnek olacak nazım ve nesir örnekleri, ilgili cinâs çeşidini temsil etmesi açısından dikkatle seçilmiştir. Böylece belâgatın bir kolu olan bed‘i ilminin “lafza dayalı süsleme sanatlarından” kabul edilen cinâs sanatı detaylı olarak tanıtılabilecektir. 

.

Article Details

Arap Dili ve Belâgatı’nda Cinâs Sanatı

Authors: Ayşe MEYDANOĞLU

Publisher: Inonu University

Journal: Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 2019 Vol.10 Issue 1, pp.155-167

Document Type: Article

Publication Date: 6/2019

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000562255

Frequency: Bi-Annual

eISSN: 2687-3605

pISSN: 2667-7075

Issues

Authors:

Ayşe MEYDANOĞLU

Publisher:

Inonu University

Journal:

Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 2019 Vol.10 Issue 1, pp.155-167

Document Type:

Article

Publication Date:

6/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000562255

Frequency:

Bi-Annual

eISSN:

2687-3605

pISSN:

2667-7075