HIZIR ARKETİPİNİN KIRGIZ SÖZLÜ GELENEK ÜRÜNÜ  “AK BATA”DAKİ (HAYIR DUASINDAKİ) GÖRÜNÜMÜ

İlknur Bayrak İşcanoğlu

Article Details

HIZIR ARKETİPİNİN KIRGIZ SÖZLÜ GELENEK ÜRÜNÜ “AK BATA”DAKİ (HAYIR DUASINDAKİ) GÖRÜNÜMÜ

Authors:

İlknur Bayrak İşcanoğlu

Publisher:

Nigde Omer Halisdemir University

Main Topics:

Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları (Diğer)

Journal:

Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi Vol.8 Issue 3, pp.325-334

Document Type:

Article

Publication Date:

7/2025

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2001355622

pISSN:

2651-5180

Keywords:

Abstract:

 Sözcük anlamı olarak kök örnek anlamına gelen ve Carl Gustov Jungun kişilik analiz kuramında önemli bir yere sahip olan arketip kavramı, insanın kalıtsal eğilimler neticesinde dünyayı algılayış şekli olarak görülmektedir. Jung, kişinin zor zamanlarında düşünemediği ve karar veremediği anlarda özellikle masallarda masal kahramanına yol gösteren yaşlı bir adamın varlığından bahseder ve yaşlı adamı kişilikteki ruh faktörü olarak değerlendirir. Türk kültürü çevresinde oluşmuş anlatılarda da tıpkı masallarda, masal kahramanının zor anlarında kahramana yardımcı olan yaşlı adam gibi; İslamiyet öncesinde bozkurt, daha sonraları Boz Atlı Yol İyesi şeklinde olan ve İslamiyetle birlikte Hızıra evrilen koruyucu bir yardımcı ile karşılaşılır. Hızır, Jungun kişilik analizi kuramında kendilik olarak değerlendirilen, kişiden ayrı bir varlık olmayıp kişiliğin geçmişle bağını sağlayan, kişiliğin kalıtsal bir katmanı şeklinde bir arketip olarak görülmektedir. Bu durumda Türk kültüründe geçmişle bağın ruh faktörünü oluşturan Hızır, Türk edebiyatından halk kültürüne ve inancına kadar pek çok alanda çeşitli sembolik anlamlar ve roller ile yer almaktadır. Bu çalışmada da bir arketip olarak Hızır, Kırgız sözlü gelenek ürünlerinden Ak Batalar Hayır Duaları içerisindeki görünümü ile ele alınmış, Türk düşünüş ve algısında Hızırın sahip olduğu sembolik anlamlar Ak Batalardaki örnekler ile gözler önüne serilmiştir.

 Sözcük anlamı olarak kök örnek anlamına gelen ve Carl Gustov Jungun kişilik analiz kuramında önemli bir yere sahip olan arketip kavramı, insanın kalıtsal eğilimler neticesinde dünyayı algılayış şekli olarak görülmektedir. Jung, kişinin zor zamanlarında düşünemediği ve karar veremediği anlarda özellikle masallarda masal kahramanına yol gösteren yaşlı bir adamın varlığından bahseder ve yaşlı adamı kişilikteki ruh faktörü olarak değerlendirir. Türk kültürü çevresinde oluşmuş anlatılarda da tıpkı masallarda, masal kahramanının zor anlarında kahramana yardımcı olan yaşlı adam gibi; İslamiyet öncesinde bozkurt, daha sonraları Boz Atlı Yol İyesi şeklinde olan ve İslamiyetle birlikte Hızıra evrilen koruyucu bir yardımcı ile karşılaşılır. Hızır, Jungun kişilik analizi kuramında kendilik olarak değerlendirilen, kişiden ayrı bir varlık olmayıp kişiliğin geçmişle bağını sağlayan, kişiliğin kalıtsal bir katmanı şeklinde bir arketip olarak görülmektedir. Bu durumda Türk kültüründe geçmişle bağın ruh faktörünü oluşturan Hızır, Türk edebiyatından halk kültürüne ve inancına kadar pek çok alanda çeşitli sembolik anlamlar ve roller ile yer almaktadır. Bu çalışmada da bir arketip olarak Hızır, Kırgız sözlü gelenek ürünlerinden Ak Batalar Hayır Duaları içerisindeki görünümü ile ele alınmış, Türk düşünüş ve algısında Hızırın sahip olduğu sembolik anlamlar Ak Batalardaki örnekler ile gözler önüne serilmiştir.

 Sözcük anlamı olarak kök örnek anlamına gelen ve Carl Gustov Jungun kişilik analiz kuramında önemli bir yere sahip olan arketip kavramı, insanın kalıtsal eğilimler neticesinde dünyayı algılayış şekli olarak görülmektedir. Jung, kişinin zor zamanlarında düşünemediği ve karar veremediği anlarda özellikle masallarda masal kahramanına yol gösteren yaşlı bir adamın varlığından bahseder ve yaşlı adamı kişilikteki ruh faktörü olarak değerlendirir. Türk kültürü çevresinde oluşmuş anlatılarda da tıpkı masallarda, masal kahramanının zor anlarında kahramana yardımcı olan yaşlı adam gibi; İslamiyet öncesinde bozkurt, daha sonraları Boz Atlı Yol İyesi şeklinde olan ve İslamiyetle birlikte Hızıra evrilen koruyucu bir yardımcı ile karşılaşılır. Hızır, Jungun kişilik analizi kuramında kendilik olarak değerlendirilen, kişiden ayrı bir varlık olmayıp kişiliğin geçmişle bağını sağlayan, kişiliğin kalıtsal bir katmanı şeklinde bir arketip olarak görülmektedir. Bu durumda Türk kültüründe geçmişle bağın ruh faktörünü oluşturan Hızır, Türk edebiyatından halk kültürüne ve inancına kadar pek çok alanda çeşitli sembolik anlamlar ve roller ile yer almaktadır. Bu çalışmada da bir arketip olarak Hızır, Kırgız sözlü gelenek ürünlerinden Ak Batalar Hayır Duaları içerisindeki görünümü ile ele alınmış, Türk düşünüş ve algısında Hızırın sahip olduğu sembolik anlamlar Ak Batalardaki örnekler ile gözler önüne serilmiştir.

 Sözcük anlamı olarak kök örnek anlamına gelen ve Carl Gustov Jungun kişilik analiz kuramında önemli bir yere sahip olan arketip kavramı, insanın kalıtsal eğilimler neticesinde dünyayı algılayış şekli olarak görülmektedir. Jung, kişinin zor zamanlarında düşünemediği ve karar veremediği anlarda özellikle masallarda masal kahramanına yol gösteren yaşlı bir adamın varlığından bahseder ve yaşlı adamı kişilikteki ruh faktörü olarak değerlendirir. Türk kültürü çevresinde oluşmuş anlatılarda da tıpkı masallarda, masal kahramanının zor anlarında kahramana yardımcı olan yaşlı adam gibi; İslamiyet öncesinde bozkurt, daha sonraları Boz Atlı Yol İyesi şeklinde olan ve İslamiyetle birlikte Hızıra evrilen koruyucu bir yardımcı ile karşılaşılır. Hızır, Jungun kişilik analizi kuramında kendilik olarak değerlendirilen, kişiden ayrı bir varlık olmayıp kişiliğin geçmişle bağını sağlayan, kişiliğin kalıtsal bir katmanı şeklinde bir arketip olarak görülmektedir. Bu durumda Türk kültüründe geçmişle bağın ruh faktörünü oluşturan Hızır, Türk edebiyatından halk kültürüne ve inancına kadar pek çok alanda çeşitli sembolik anlamlar ve roller ile yer almaktadır. Bu çalışmada da bir arketip olarak Hızır, Kırgız sözlü gelenek ürünlerinden Ak Batalar Hayır Duaları içerisindeki görünümü ile ele alınmış, Türk düşünüş ve algısında Hızırın sahip olduğu sembolik anlamlar Ak Batalardaki örnekler ile gözler önüne serilmiştir.

Article Details

HIZIR ARKETİPİNİN KIRGIZ SÖZLÜ GELENEK ÜRÜNÜ “AK BATA”DAKİ (HAYIR DUASINDAKİ) GÖRÜNÜMÜ

Authors:

İlknur Bayrak İşcanoğlu

Publisher:

Nigde Omer Halisdemir University

Main Topics:

Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları (Diğer)

Journal:

Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi Vol.8 Issue 3, pp.325-334

Document Type:

Article

Publication Date:

7/2025

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2001355622

pISSN:

2651-5180

Hızır

arketip

psikanalitik kuram

Kırgız

Hayır duası

Issues

Article Details

HIZIR ARKETİPİNİN KIRGIZ SÖZLÜ GELENEK ÜRÜNÜ “AK BATA”DAKİ (HAYIR DUASINDAKİ) GÖRÜNÜMÜ

Authors: İlknur Bayrak İşcanoğlu

Publisher: Nigde Omer Halisdemir University

Main Topics: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları (Diğer)

Journal: Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi Vol.8 Issue 3, pp.325-334

Document Type: Article

Publication Date: 7/2025

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2001355622

pISSN: 2651-5180

Hızır

arketip

psikanalitik kuram

Kırgız

Hayır duası

Issues

Authors:

İlknur Bayrak İşcanoğlu

Publisher:

Nigde Omer Halisdemir University

Main Topics:

Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları (Diğer)

Journal:

Uluslararası Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi Vol.8 Issue 3, pp.325-334

Document Type:

Article

Publication Date:

7/2025

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2001355622

pISSN:

2651-5180