Hint padişahının hizmetinde bulunmuş Edirneli hekim Meḥmed bin Aḥmed bin İbrāhīm bin Ḥasan ve Burʾu’s-sāʿa’nın Türkçe çevirisine katkıları

Ahmet Aciduman

Article Details

Hint padişahının hizmetinde bulunmuş Edirneli hekim Meḥmed bin Aḥmed bin İbrāhīm bin Ḥasan ve Burʾu’s-sāʿa’nın Türkçe çevirisine katkıları

Authors:

Ahmet Aciduman

Publisher:

Mersin University

Main Topics:

Diseases

Journal:

Mersin University School of Medicine Lokman Hekim Journal of History of Medicine and Folk Medicine 2019 Vol.9 Issue 1, pp.115-143

Document Type:

Article

Publication Date:

1/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000560909

Frequency:

Monthly

eISSN:

1309-8004

Abstract:

 


The life and works of Meḥmed
bin Aḥmed bin İbrāḥīm bin Ḥasan of Edirne and his contributions to Rhazes’s Burʾuʾs-sāʿa while translating it into
Turkish were determined. It can be seen that Rhazes’ Arabic text was written in
red and the Turkish translation was in black color and both with vowel mark in
the copy named Hacı Mahmud Efendi, nr. 5569 of Tarjama Burʾ al-sāʿa. In the translation Meḥmed bin Aḥmed made
additions sometimes before and sometimes after the main text. Arabic titles in
the translated text was written in red, and Turkish titles were in black right
after them. It is found that in Burʾ al-sāʿa
Rhazes had not mentioned much about the etiology of diseases, but some
treatment offers to cure the diseases rapidly. Meḥmed bin Aḥmed kept Rhazes’s
text the same in the Turkish translation but added sometimes disease
definitions, etiologies, differential diagnoses, additions explaining these, a
few recommendations regarding preventive medicine mostly to the beginning of
each chapter and occasionally into the text as necessary, most probably as he
thought them deficient. He also proposed additional treatments to Rhazes’s. It
is clear that his contributions to the work were made within the humoral
pathology framework.


.

 


Bu çalışmada, Edirneli hekim Meḥmed bin Aḥmed bin İbrāḥīm bin Ḥasan’ın hayatı ve
eserleri ele alınmış ve Türkçe çevirisini yaparken Rāzī’nin Burʾuʾs-sāʿa adlı eserine yaptığı
katkıları değerlendirilmiştir. Tercüme-i
Burʾu’s-sāʿa’nın Hacı Mahmud Efendi, nr. 5569 nüshasında Rāzī’nin Arapça
metninin kırmızı, Türkçe çevirisinin siyah mürekkeple ve her ikisinin de harekeli
olarak yazıldığı, Meḥmed bin Aḥmed’in eserin bölümlerinin çevirisini yaparken, bazen
asıl metnin öncesinde, bazen de asıl metnin sonrasında, çeviriye eklemelerde
bulunmuş olduğu görülmektedir. Çeviri metinde bölümlerin başlıkları Arapça
olarak kırmızı mürekkeple yazılmış, Türkçe başlıklar da hemen sonra ve siyah
mürekkeple yazılarak bildirilmiştir. Rāzī’nin Burʾu’s-sāʿa’yı düzenlerken hastalıkların etiyolojisine fazla
girmediği, sıklıkla hastalığın tedavisini hızla gerçekleştirebilecek tedavi
önerilerini sunduğu görülmektedir. Meḥmed bin Aḥmed, Rāẓī’nin yazdıklarını
yaptığı çeviride aynen korumuş ve Türkçeye çevirmiş, büyük olasılıkla eserde
noksan olduğunu düşündüğü yerlerde, bazen hastalıkların tanımını, bazen
etiyolojilerini, bazen ayırıcı tanılarını, bazen bunların hepsini açıklayan
katkılarını, az da olsa koruyucu hekimlikle ilgili bazı önerilerini sıklıkla
her bölümün başına, bazen de çevirisini yaptığı metin içerisinde gerekli
gördüğü yerlere eklemiş, Rāzī’nin verdiği tedavilere ek olarak bazı tedavi
önerileri de sunmuştur. Meḥmed bin Aḥmed’in esere yaptığı katkıların humoral
patoloji teorisi çerçevesinde yapıldığı açık olarak görülmektedir.



.

Article Details

Hint padişahının hizmetinde bulunmuş Edirneli hekim Meḥmed bin Aḥmed bin İbrāhīm bin Ḥasan ve Burʾu’s-sāʿa’nın Türkçe çevirisine katkıları

Authors: Ahmet Aciduman

Publisher: Mersin University

Main Topics: Diseases

Journal: Mersin University School of Medicine Lokman Hekim Journal of History of Medicine and Folk Medicine 2019 Vol.9 Issue 1, pp.115-143

Document Type: Article

Publication Date: 1/2019

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000560909

Frequency: Monthly

eISSN: 1309-8004

Issues

Authors:

Ahmet Aciduman

Publisher:

Mersin University

Main Topics:

Diseases

Journal:

Mersin University School of Medicine Lokman Hekim Journal of History of Medicine and Folk Medicine 2019 Vol.9 Issue 1, pp.115-143

Document Type:

Article

Publication Date:

1/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000560909

Frequency:

Monthly

eISSN:

1309-8004