Ortaya Çıkış Sürecinde Siyasi Bir Kişilik Olarak Mehdî ve Mehdîlik

Mahmut ÇINAR

Article Details

Ortaya Çıkış Sürecinde Siyasi Bir Kişilik Olarak Mehdî ve Mehdîlik

Authors:

Mahmut ÇINAR

Publisher:

Gaziantep University

Main Topics:

Religions (General)

Journal:

Gaziantep University Journal of Social Sciences 2021 Vol.20 Issue 4, pp.1585-1599

Document Type:

Article

Publication Date:

10/2021

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000443988

Frequency:

Quarterly

eISSN:

2149-5459

pISSN:

1303-0094

Abstract:

 

Hz. Peygamber’in vefatından hemen sonra İslam ümmeti arasında meydana gelen siyasî anlaşmazlıklar, doğal olarak siyasî arayış ve beklentilerin ortaya çıkmasına sebep oldu. Bu beklentilerden biri de Hz. Peygamber’in neslinden gelecek olan ve “Mehdî” adı verilen kurtarıcıdır. Mehdi, ilk dönemlerde siyasî bir figür iken ilerleyen süreçte, kadim inanç ve kültürlerin de etkisiyle siyasî kişiliğinin yanı sıra aynı zamanda dinî bir önderlik olarak da kabul edilmiş ve itikâdî bir mesele haline dönüşmüştür. Bu sürecin öncülüğünü Şia yapmakla birlikte Hz. Peygamber’e nispet edilen birtakım rivayetler de dikkate alınarak Ehl-i sünnet çevrelerinin de önemli bir kesimi tarafından kabul edilmiştir. İslam düşünce tarihinin ilk dönemlerinde yazılan fırak risalelerinden bunu tespit etmek mümkündür. Müslümanlar arasında siyasî, fikrî ve itikâdî alanların tamamında bir dönüm ve dönüşüm sürecine sahne olan hicrî III. yüzyılda kaleme alınan risalelerin ayrı bir öneminin olduğundan kuşku yoktur. Bu amaçla makalemizde anılan yüzyılın şair, edip, alim ve polemikçilerinden biri olan Nâşî el-Ekber ve onun Mesâilü’l-İmâme isimli risalesi merkeze alınarak, anılan süreç, irdelenmeye çalışılmıştır. Nâşî el-Ekber’in görüş ve düşüncelerini test etmek ve gerektiğinde bağlantılar kurmak amacıyla ona yakın dönemlerde yaşayan ve klasik fırak müellifleri arasında sayılan Nevbahtî ve Ebü’l-Hasan el-Eş‘arî’den de  anılan sürece ışık tutacak bilgi ve değerlendirmeler tespit edilmeye çalışılmıştır. Nâşî el-Ekber’in ifadelerinden, ortaya çıktığı zamanda mehdiliğe yüklenilen anlam ile ilerleyen süreçte kazandığı anlamların karşılaştırılması yapılarak, mehdiliğin itikadî bir mesele olarak ne kadar orijinal olup olmadığı irdelenmiştir.

 

Hz. Peygamber’in vefatından hemen sonra İslam ümmeti arasında meydana gelen siyasî anlaşmazlıklar, doğal olarak siyasî arayış ve beklentilerin ortaya çıkmasına sebep oldu. Bu beklentilerden biri de Hz. Peygamber’in neslinden gelecek olan ve “Mehdî” adı verilen kurtarıcıdır. Mehdi, ilk dönemlerde siyasî bir figür iken ilerleyen süreçte, kadim inanç ve kültürlerin de etkisiyle siyasî kişiliğinin yanı sıra aynı zamanda dinî bir önderlik olarak da kabul edilmiş ve itikâdî bir mesele haline dönüşmüştür. Bu sürecin öncülüğünü Şia yapmakla birlikte Hz. Peygamber’e nispet edilen birtakım rivayetler de dikkate alınarak Ehl-i sünnet çevrelerinin de önemli bir kesimi tarafından kabul edilmiştir. İslam düşünce tarihinin ilk dönemlerinde yazılan fırak risalelerinden bunu tespit etmek mümkündür. Müslümanlar arasında siyasî, fikrî ve itikâdî alanların tamamında bir dönüm ve dönüşüm sürecine sahne olan hicrî III. yüzyılda kaleme alınan risalelerin ayrı bir öneminin olduğundan kuşku yoktur. Bu amaçla makalemizde anılan yüzyılın şair, edip, alim ve polemikçilerinden biri olan Nâşî el-Ekber ve onun Mesâilü’l-İmâme isimli risalesi merkeze alınarak, anılan süreç, irdelenmeye çalışılmıştır. Nâşî el-Ekber’in görüş ve düşüncelerini test etmek ve gerektiğinde bağlantılar kurmak amacıyla ona yakın dönemlerde yaşayan ve klasik fırak müellifleri arasında sayılan Nevbahtî ve Ebü’l-Hasan el-Eş‘arî’den de  anılan sürece ışık tutacak bilgi ve değerlendirmeler tespit edilmeye çalışılmıştır. Nâşî el-Ekber’in ifadelerinden, ortaya çıktığı zamanda mehdiliğe yüklenilen anlam ile ilerleyen süreçte kazandığı anlamların karşılaştırılması yapılarak, mehdiliğin itikadî bir mesele olarak ne kadar orijinal olup olmadığı irdelenmiştir.

Article Details

Ortaya Çıkış Sürecinde Siyasi Bir Kişilik Olarak Mehdî ve Mehdîlik

Authors: Mahmut ÇINAR

Publisher: Gaziantep University

Main Topics: Religions (General)

Journal: Gaziantep University Journal of Social Sciences 2021 Vol.20 Issue 4, pp.1585-1599

Document Type: Article

Publication Date: 10/2021

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000443988

Frequency: Quarterly

eISSN: 2149-5459

pISSN: 1303-0094

Issues

Authors:

Mahmut ÇINAR

Publisher:

Gaziantep University

Main Topics:

Religions (General)

Journal:

Gaziantep University Journal of Social Sciences 2021 Vol.20 Issue 4, pp.1585-1599

Document Type:

Article

Publication Date:

10/2021

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000443988

Frequency:

Quarterly

eISSN:

2149-5459

pISSN:

1303-0094