AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ VE KARŞILAŞTIRMALI HUKUK PENCERESİNDEN “DÖRDÜNCÜ DERECE OLMAMA DOKTRİNİ” VE YANSIMALARI

Özgür DUMAN

Article Details

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ VE KARŞILAŞTIRMALI HUKUK PENCERESİNDEN “DÖRDÜNCÜ DERECE OLMAMA DOKTRİNİ” VE YANSIMALARI

Authors:

Özgür DUMAN

Publisher:

T.C. ANAYASA MAHKEMESİ

Main Topics:

Law

Journal:

Anayasa Yargısı 2022 Vol.39 Issue 1, pp.46-92

Document Type:

Article

Publication Date:

7/2022

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000882641

Frequency:

Bi-Annual

pISSN:

1301-1200

Keywords:

Abstract:

 

Anayasa şikâyeti veya bireysel başvuru olarak bilinen olağanüstü
hukuk yolunun amacı, temel hak ve hürriyetlerin korunmasını
sağlamaktır. Özellikle yargı kararlarına karşı da anayasa şikâyeti
veya bireysel başvuru yoluna gidilebilmektedir. Bu ise söz konusu
başvuruları incelemekle görevli anayasa mahkemeleri ve Avrupa İnsan
Hakları Mahkemesinin (AİHM) bireysel başvuru kapsamındaki yetki
ve görevinin sınırlarının belirginleştirmesini gerektirmektedir. Nitekim
bireysel başvuru sisteminin kabul edildiği ülkelerde ve Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi uygulamasında, bireysel başvuru kapsamındaki
yargı yetkisinin sınırlarını belirleyebilmek amacıyla “Dördüncü Derece
Olmama” doktrini genel olarak kabul edilmiştir. Buna göre bir taraftan
bireysel başvuru kapsamındaki inceleme, kanun yolu kapsamında
gözetilmesi gereken hususların incelendiği bir dördüncü derece mercii
denetimi değildir. Diğer taraftan ise temel hak ve hürriyetlere ilişkin
müdahalelerde Anayasa’da yer alan güvence ve sınırlama ölçütlerinin
uygulanması da bir dördüncü derece mercii denetimi anlamına
gelmemektedir. Bu bağlamda, bireysel başvuru kapsamına giren temel
hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmediği konusunda Anayasa'da
öngörülen güvenceler dikkate alınarak yapılacak herhangi bir inceleme,
“kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlar” olarak değerlendirilemez. 

Ayrıca özellikle aslında usuli güvenceler sağladığı kabul edilen adil
yargılanma hakkı kapsamında dördüncü derece olup olmama çizgisi
iyice muğlaklaşmaktadır. Karşılaştırmalı hukuk örnekleri ve AİHM
uygulamasına koşut olarak Türk Anayasa Mahkemesi de “açıkça keyfi”
veya “bariz takdir hatası” içermedikçe olağan mahkemelerin delilleri
değerlendirme ve hukuk kurallarını yorumlama yetkisine müdahale
edemeyeceğini sıklıkla belirtmektedir. Anayasa Mahkemesinin
son kararlarında da “usul güvencelerini anlamsızlaştırma” formülü
uygulanarak adil yargılanma hakkı bağlamında “keyfilik” ölçütünün
açıklığa kavuşturulduğu gözlemlenmiştir.

Article Details

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ VE KARŞILAŞTIRMALI HUKUK PENCERESİNDEN “DÖRDÜNCÜ DERECE OLMAMA DOKTRİNİ” VE YANSIMALARI

Authors:

Özgür DUMAN

Publisher:

T.C. ANAYASA MAHKEMESİ

Main Topics:

Law

Journal:

Anayasa Yargısı 2022 Vol.39 Issue 1, pp.46-92

Document Type:

Article

Publication Date:

7/2022

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000882641

Frequency:

Bi-Annual

pISSN:

1301-1200

Dördüncü derece

keyfîlik

bariz takdir hatası

usul güvencelerini anlamsızlaştırma

adaletin hiçe sayılması

Issues

Article Details

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ VE KARŞILAŞTIRMALI HUKUK PENCERESİNDEN “DÖRDÜNCÜ DERECE OLMAMA DOKTRİNİ” VE YANSIMALARI

Authors: Özgür DUMAN

Publisher: T.C. ANAYASA MAHKEMESİ

Main Topics: Law

Journal: Anayasa Yargısı 2022 Vol.39 Issue 1, pp.46-92

Document Type: Article

Publication Date: 7/2022

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000882641

Frequency: Bi-Annual

pISSN: 1301-1200

Dördüncü derece

keyfîlik

bariz takdir hatası

usul güvencelerini anlamsızlaştırma

adaletin hiçe sayılması

Issues

Authors:

Özgür DUMAN

Publisher:

T.C. ANAYASA MAHKEMESİ

Main Topics:

Law

Journal:

Anayasa Yargısı 2022 Vol.39 Issue 1, pp.46-92

Document Type:

Article

Publication Date:

7/2022

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000882641

Frequency:

Bi-Annual

pISSN:

1301-1200