Bitişik (Muttasıl) Şartlı İstisnâî (Seçmeli) Kıyaslar (Klasik Mantık kitaplarında görülen geçersiz/yanlış örnekler üzerine)

Halil İMAMOĞLUGİL

Article Details

Bitişik (Muttasıl) Şartlı İstisnâî (Seçmeli) Kıyaslar (Klasik Mantık kitaplarında görülen geçersiz/yanlış örnekler üzerine)

Authors:

Halil İMAMOĞLUGİL

Publisher:

Erciyes University

Main Topics:

Philosophy

Journal:

Temasa Journal of Philosophy 2021 Vol.0 Issue 16, pp.102-136

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2021

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000655841

Frequency:

Monthly

eISSN:

2651-5148

pISSN:

2148-371X

Abstract:

 

Bu makale, bitişik şartlı seçmeli kıyas konusunu incelemek ve Klasik Mantık kitaplarında kullanılan yanlış örnekler üzerine dikkat çekmeyi amaçlamaktadır. Aristoteles (m.ö. 384-322) yüklemli önermeleri ve kategorik kıyasları, şartlı önermeleri ve şartlı kıyasları ise Stoa Okuluna mensup filozoflar incelemiştir. Aristoteles’in görüşlerini esas alan Müslüman filozoflar, Stoacılardan gelen etkiyle birlikte, hem kategorik hem de şartlı önermelerden yapılan kıyasları incelemişlerdir. İslam mantıkçılarının konuları işleyiş tarzlarını esas alıp Batılı mantıkçıların görüşlerine de yer veren geleneksel tarzda yazılmış Türkçe Klasik Mantık kitaplarında, istisnâî (seçmeli) kıyas konusu birbirinden farklı ele alınmaktadır. İstisnâî kıyasların netice vermesi, şartlı öncülün tümel ve olumlu olmasına ayrıca şartlı öncülün seçenekleri arasında lüzumiyye (gereklilik) ilişkisinin bulunmasına bağlıdır. Klasik mantık kitaplarında verilen örneklerde, şartlı öncülün tümel ve olumlu olması şartlarına riayet edilirken şartlı öncülün seçenekleri arasındaki lüzumiyye (gereklilik) ilişkisine dikkat edilmemektedir. Klasik Mantık kitaplarında dört formdan her biri için genellikle farklı örnekler verilmiş ve verilen örneklerin bir kısmında, bitişik şartlı istisnâî kıyasın şartlarına riayet edilmemiştir. Bitişik şartlı öncülün mukaddem (ön bileşen) ve tâlîsi (art bileşen) arasında özel-genel ilişkisi, nedensellik ilişkisi ve birbirine eşit olduğu durumlar belirtilmeksizin, bitişik şartlı istisnâî kıyasın muhtemel dört formundan ikisinin geçerli ve ikisinin ise geçersiz netice verdiği ifade edilmiştir. Ancak bitişik şartlı istisnâî kıyasın muhtemel dört formundan biri için verilen örnekler diğer üç forma uygulandığında verilen örneklerin geçerli ve geçersiz formlara uygun düşmediği görülmektedir. Bu çalışmada örneklerin her biri incelenmiş ve neden geçersiz oldukları gösterilmeye çalışılmıştır.

Article Details

Bitişik (Muttasıl) Şartlı İstisnâî (Seçmeli) Kıyaslar (Klasik Mantık kitaplarında görülen geçersiz/yanlış örnekler üzerine)

Authors: Halil İMAMOĞLUGİL

Publisher: Erciyes University

Main Topics: Philosophy

Journal: Temasa Journal of Philosophy 2021 Vol.0 Issue 16, pp.102-136

Document Type: Article

Publication Date: 12/2021

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000655841

Frequency: Monthly

eISSN: 2651-5148

pISSN: 2148-371X

Issues

Authors:

Halil İMAMOĞLUGİL

Publisher:

Erciyes University

Main Topics:

Philosophy

Journal:

Temasa Journal of Philosophy 2021 Vol.0 Issue 16, pp.102-136

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2021

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000655841

Frequency:

Monthly

eISSN:

2651-5148

pISSN:

2148-371X