Hindistan Babürlü Devletinde Yazılan Çağatayca Sözlüklerde Devlet Yönetimi ve Askeri Teşkilatla İlgili Kelimelere Dair

Fikret TURAN

Article Details

Hindistan Babürlü Devletinde Yazılan Çağatayca Sözlüklerde Devlet Yönetimi ve Askeri Teşkilatla İlgili Kelimelere Dair

Authors:

Fikret TURAN

Publisher:

Istanbul University

Main Topics:

Sociology and anthropology

Journal:

Journal of Turkish Language and Literature 2019 Vol.59 Issue 1, pp.203-220

Document Type:

Article

Publication Date:

6/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000650758

Frequency:

Monthly

eISSN:

2602-2648

pISSN:

1015-2091

Abstract:

 

Although Persian was the official language of the Mughal Empire, members of the administrative and military classes continued speaking Chagatay Turkic among themselves as a sign of identity. In order to have their children learn Chagatay Turkic as well, they had many Chagatay dictionaries, grammars and language learning books with Persian instructions written. One of the most prominent characteristics of these works is that they demonstrate newly emerging lexical items and explain a number of Turkic and Turkicised lexical elements with new meanings. In this article, by analysing four Chagatay dictionaries including Niṣāb-ı Ḳutbiyye, Niṣāb-ı Türkī der Luġat, Niṣāb-ı Türkī and Zübdetü’l-Esmāʾi’t-Türkiyye, written in Mughal India, I explore the lexical items concerning the state administration and military organisation as a semantic substratum and explain the unfamiliar and original lexical units and semantic formations in them. Some of the lexicon that appears in these dictionaries were either not used or had a very limited use in the administrative or military systems of previous Turkic or Islamic states. They also provide certain old lexical items that gained new meanings during the period of the Mughals. An important part of the administrative and military lexis used in the Moghul State, as well as those used in the Timurid period, are of Mongolian origin.

 

Hindistan’da kurulan Babürlü Devletinin resmi dili Farsça olmasına rağmen devlet yöneticileri ile askerî görevliler kendi aralarında Çağatay Türkçesini bir kimlik unsuru olarak kullanmaya devam etmişlerdir. Yönetici kesim, çocuklarının ve aile mensuplarının Türkçeyi öğrenmeleri için çok sayıda Farsça açıklamalı Çağatay Türkçesi sözlük, gramer ve okuma kitapları yazdırmışlardır. Bu eserlerin en önemli özelliklerinden birisi Türkçe ve Türkçeleşmiş birçok kelime ve tamlamanın Babürlü Devletinde kazandığı kendine özgü yeni anlamları açıklaması ve bu devlette kullanılmaya başlayan yeni kelime, terim ve ifadeleri göstermesidir. Bu çalışmada Hindistan’da yazılmış Niṣāb-ı Ḳutbiyye, Niṣāb-ı Türkī der Luġat, Niṣāb-ı Türkī ve Zübdetü’l-Esmāʾi’t-Türkiyye isimli dört sözlükte devlet yönetimi ile ordu teşkilatına dair bir semantik alt katman olarak ortaya konan leksik veriler incelenerek bu alandaki özgün kelimeler ile semantik oluşumlar açıklanmıştır. İncelediğimiz sözlüklerde daha önceki Türk veya İslam devletlerinde idari ve askerî sistem içinde kullanılmayan veya çok sınırlı kullanımı olan kelimeler ile daha önceki dönemlerde kullanılan, ancak Babürlü Devletinde anlam değişimine uğrayan önemli sayıda kelime ve tamlamalar tespit edilmiştir. Bu sözlüklerde görülen idari ve askerî kelimelerin önemli bir kısmı da daha önce Timurlular döneminde de kullanılan ve Türkçeleşmiş Moğolca kökenli dil unsurlarıdırlar.

Article Details

Hindistan Babürlü Devletinde Yazılan Çağatayca Sözlüklerde Devlet Yönetimi ve Askeri Teşkilatla İlgili Kelimelere Dair

Authors: Fikret TURAN

Publisher: Istanbul University

Main Topics: Sociology and anthropology

Journal: Journal of Turkish Language and Literature 2019 Vol.59 Issue 1, pp.203-220

Document Type: Article

Publication Date: 6/2019

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000650758

Frequency: Monthly

eISSN: 2602-2648

pISSN: 1015-2091

Issues

Authors:

Fikret TURAN

Publisher:

Istanbul University

Main Topics:

Sociology and anthropology

Journal:

Journal of Turkish Language and Literature 2019 Vol.59 Issue 1, pp.203-220

Document Type:

Article

Publication Date:

6/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000650758

Frequency:

Monthly

eISSN:

2602-2648

pISSN:

1015-2091