ESKİ UYGURCA-TİBETÇE DİL İLİŞKİLERİ: TİBET KÖKENLİ DİNÎ TERİMLER (Tantrik Türk Budizmi Metinlerinden Hareketle

Hasan İsi

Article Details

ESKİ UYGURCA-TİBETÇE DİL İLİŞKİLERİ: TİBET KÖKENLİ DİNÎ TERİMLER (Tantrik Türk Budizmi Metinlerinden Hareketle

Authors:

Hasan İsi

Publisher:

Hacettepe University

Main Topics:

Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Journal:

Türkbilig Vol.2023 Issue 46, pp.237-260

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2023

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2001306440

pISSN:

1302-6011

Keywords:

Abstract:

 Tantrik Türk Budizmi, Budist Uygurların Moğol-Yuan Hanedanlığı 13-14. yüzyıl dönemindeki icra ettikleri dinî sistemlerinin adıdır. Bu dinî sistem, kaynağını hem Tibet hem de Çin etkili Ezoterik Budizmden almaktadır. Klasik Öncesi ve Klasik Uygur Budizmine göre 10-12. yüzyıllar, ağırlıklı olarak büyü, sihir ve meditasyon teknikleri temelinde gelişme gösteren Tantrik Türk Budizmi hem Türkçe hem de yabancı dinî terimlerle Buddha öğretisini yansıtan bir düşünce sistemidir. Budist Uygurlar açısından Budizmin öz kaynaklarıyla doğrudan temasın yaşandığı bir dinî sistem olan Tibet Budizmi, Öze Dönüş sloganıyla Sanskritçe ile doğrudan temaslar yaşandığı, artık dinî terimlerin Soğdca ya da Toharcadan AB değil, ağırlıklı olarak Sanskritçe ve Tibetçe gibi dillerden alındığı dinî bir edebiyattır. Orta Asyanın popüler bir dinî hareketi olan Tibet Budizminin yansımalarının yoğun bir şekilde hissedildiği Tantrik Türk Budizmi döneminde, ilk kez Tibetçeden Eski Uygurcaya metin çevirilerinin yapıldığı ve de bu çeviri faaliyetleri neticesinde Tibetçeden Eski Uygurcaya kelime ödünçlemelerinin arttığı görülmektedir. Tibetçeden Eski Uygurcaya yapılan dinî çeviriler neticesinde, çeşitli kavram alanlarında Tibetçenin yoğun etkisi hissedilmiştir. Tantrik Türk Budizmi metinleri tanıklığında, Eski Uygurcadaki Tibetçeye dair ödünçlemeler, çalışmamızda başta Gurular olmak üzere, anatomi, büyülü hece, coğrafi bölgesoy adı, Budist kitaplar, ritüel ve sunular gibi alanlarda görülmektedir. Bu yönüyle, eldeki çalışma Eski Uygurca-Tibetçe dil ilişkileri temelinde, tematik ve dilsel olarak incelenmiş Tibet kökenli dinî terimler vasıtasıyla Budist Uygurlarda var olan Tantrik etkilerin yönü ve gelişimi üzerine bilgiler içermektedir.

 Tantrik Türk Budizmi, Budist Uygurların Moğol-Yuan Hanedanlığı 13-14. yüzyıl dönemindeki icra ettikleri dinî sistemlerinin adıdır. Bu dinî sistem, kaynağını hem Tibet hem de Çin etkili Ezoterik Budizmden almaktadır. Klasik Öncesi ve Klasik Uygur Budizmine göre 10-12. yüzyıllar, ağırlıklı olarak büyü, sihir ve meditasyon teknikleri temelinde gelişme gösteren Tantrik Türk Budizmi hem Türkçe hem de yabancı dinî terimlerle Buddha öğretisini yansıtan bir düşünce sistemidir. Budist Uygurlar açısından Budizmin öz kaynaklarıyla doğrudan temasın yaşandığı bir dinî sistem olan Tibet Budizmi, Öze Dönüş sloganıyla Sanskritçe ile doğrudan temaslar yaşandığı, artık dinî terimlerin Soğdca ya da Toharcadan AB değil, ağırlıklı olarak Sanskritçe ve Tibetçe gibi dillerden alındığı dinî bir edebiyattır. Orta Asyanın popüler bir dinî hareketi olan Tibet Budizminin yansımalarının yoğun bir şekilde hissedildiği Tantrik Türk Budizmi döneminde, ilk kez Tibetçeden Eski Uygurcaya metin çevirilerinin yapıldığı ve de bu çeviri faaliyetleri neticesinde Tibetçeden Eski Uygurcaya kelime ödünçlemelerinin arttığı görülmektedir. Tibetçeden Eski Uygurcaya yapılan dinî çeviriler neticesinde, çeşitli kavram alanlarında Tibetçenin yoğun etkisi hissedilmiştir. Tantrik Türk Budizmi metinleri tanıklığında, Eski Uygurcadaki Tibetçeye dair ödünçlemeler, çalışmamızda başta Gurular olmak üzere, anatomi, büyülü hece, coğrafi bölgesoy adı, Budist kitaplar, ritüel ve sunular gibi alanlarda görülmektedir. Bu yönüyle, eldeki çalışma Eski Uygurca-Tibetçe dil ilişkileri temelinde, tematik ve dilsel olarak incelenmiş Tibet kökenli dinî terimler vasıtasıyla Budist Uygurlarda var olan Tantrik etkilerin yönü ve gelişimi üzerine bilgiler içermektedir.

 Tantrik Türk Budizmi, Budist Uygurların Moğol-Yuan Hanedanlığı 13-14. yüzyıl dönemindeki icra ettikleri dinî sistemlerinin adıdır. Bu dinî sistem, kaynağını hem Tibet hem de Çin etkili Ezoterik Budizmden almaktadır. Klasik Öncesi ve Klasik Uygur Budizmine göre 10-12. yüzyıllar, ağırlıklı olarak büyü, sihir ve meditasyon teknikleri temelinde gelişme gösteren Tantrik Türk Budizmi hem Türkçe hem de yabancı dinî terimlerle Buddha öğretisini yansıtan bir düşünce sistemidir. Budist Uygurlar açısından Budizmin öz kaynaklarıyla doğrudan temasın yaşandığı bir dinî sistem olan Tibet Budizmi, Öze Dönüş sloganıyla Sanskritçe ile doğrudan temaslar yaşandığı, artık dinî terimlerin Soğdca ya da Toharcadan AB değil, ağırlıklı olarak Sanskritçe ve Tibetçe gibi dillerden alındığı dinî bir edebiyattır. Orta Asyanın popüler bir dinî hareketi olan Tibet Budizminin yansımalarının yoğun bir şekilde hissedildiği Tantrik Türk Budizmi döneminde, ilk kez Tibetçeden Eski Uygurcaya metin çevirilerinin yapıldığı ve de bu çeviri faaliyetleri neticesinde Tibetçeden Eski Uygurcaya kelime ödünçlemelerinin arttığı görülmektedir. Tibetçeden Eski Uygurcaya yapılan dinî çeviriler neticesinde, çeşitli kavram alanlarında Tibetçenin yoğun etkisi hissedilmiştir. Tantrik Türk Budizmi metinleri tanıklığında, Eski Uygurcadaki Tibetçeye dair ödünçlemeler, çalışmamızda başta Gurular olmak üzere, anatomi, büyülü hece, coğrafi bölgesoy adı, Budist kitaplar, ritüel ve sunular gibi alanlarda görülmektedir. Bu yönüyle, eldeki çalışma Eski Uygurca-Tibetçe dil ilişkileri temelinde, tematik ve dilsel olarak incelenmiş Tibet kökenli dinî terimler vasıtasıyla Budist Uygurlarda var olan Tantrik etkilerin yönü ve gelişimi üzerine bilgiler içermektedir.

 Tantrik Türk Budizmi, Budist Uygurların Moğol-Yuan Hanedanlığı 13-14. yüzyıl dönemindeki icra ettikleri dinî sistemlerinin adıdır. Bu dinî sistem, kaynağını hem Tibet hem de Çin etkili Ezoterik Budizmden almaktadır. Klasik Öncesi ve Klasik Uygur Budizmine göre 10-12. yüzyıllar, ağırlıklı olarak büyü, sihir ve meditasyon teknikleri temelinde gelişme gösteren Tantrik Türk Budizmi hem Türkçe hem de yabancı dinî terimlerle Buddha öğretisini yansıtan bir düşünce sistemidir. Budist Uygurlar açısından Budizmin öz kaynaklarıyla doğrudan temasın yaşandığı bir dinî sistem olan Tibet Budizmi, Öze Dönüş sloganıyla Sanskritçe ile doğrudan temaslar yaşandığı, artık dinî terimlerin Soğdca ya da Toharcadan AB değil, ağırlıklı olarak Sanskritçe ve Tibetçe gibi dillerden alındığı dinî bir edebiyattır. Orta Asyanın popüler bir dinî hareketi olan Tibet Budizminin yansımalarının yoğun bir şekilde hissedildiği Tantrik Türk Budizmi döneminde, ilk kez Tibetçeden Eski Uygurcaya metin çevirilerinin yapıldığı ve de bu çeviri faaliyetleri neticesinde Tibetçeden Eski Uygurcaya kelime ödünçlemelerinin arttığı görülmektedir. Tibetçeden Eski Uygurcaya yapılan dinî çeviriler neticesinde, çeşitli kavram alanlarında Tibetçenin yoğun etkisi hissedilmiştir. Tantrik Türk Budizmi metinleri tanıklığında, Eski Uygurcadaki Tibetçeye dair ödünçlemeler, çalışmamızda başta Gurular olmak üzere, anatomi, büyülü hece, coğrafi bölgesoy adı, Budist kitaplar, ritüel ve sunular gibi alanlarda görülmektedir. Bu yönüyle, eldeki çalışma Eski Uygurca-Tibetçe dil ilişkileri temelinde, tematik ve dilsel olarak incelenmiş Tibet kökenli dinî terimler vasıtasıyla Budist Uygurlarda var olan Tantrik etkilerin yönü ve gelişimi üzerine bilgiler içermektedir.

Article Details

ESKİ UYGURCA-TİBETÇE DİL İLİŞKİLERİ: TİBET KÖKENLİ DİNÎ TERİMLER (Tantrik Türk Budizmi Metinlerinden Hareketle

Authors:

Hasan İsi

Publisher:

Hacettepe University

Main Topics:

Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Journal:

Türkbilig Vol.2023 Issue 46, pp.237-260

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2023

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2001306440

pISSN:

1302-6011

Tantrik Türk Budizmi

Uygurlar

Tibetçe

Eski Uygurca

Dil İlişkileri.

Issues

Article Details

ESKİ UYGURCA-TİBETÇE DİL İLİŞKİLERİ: TİBET KÖKENLİ DİNÎ TERİMLER (Tantrik Türk Budizmi Metinlerinden Hareketle

Authors: Hasan İsi

Publisher: Hacettepe University

Main Topics: Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Journal: Türkbilig Vol.2023 Issue 46, pp.237-260

Document Type: Article

Publication Date: 12/2023

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2001306440

pISSN: 1302-6011

Tantrik Türk Budizmi

Uygurlar

Tibetçe

Eski Uygurca

Dil İlişkileri.

Issues

Authors:

Hasan İsi

Publisher:

Hacettepe University

Main Topics:

Eski Türk Dili (Orhun | Uygur | Karahanlı)

Journal:

Türkbilig Vol.2023 Issue 46, pp.237-260

Document Type:

Article

Publication Date:

12/2023

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2001306440

pISSN:

1302-6011