Haz ve Acının Matematiği: J. Bentham’ın Faydacı Ahlakının İmkânı

Emine Cengiz

Article Details

Haz ve Acının Matematiği: J. Bentham’ın Faydacı Ahlakının İmkânı

Authors:

Emine Cengiz

Publisher:

Nobel Akademik Yayıncılık

Main Topics:

Philosophy

Journal:

Dört Öge 2019 Issue 15, pp.141-153

Document Type:

Article

Publication Date:

6/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000687848

Frequency:

Bi-Annual

pISSN:

2146-7064

Abstract:

 


Utilitarizmin kurucusu olarak kabul
edilen Jeremy Bentham döneminin atmosferinden etkilenerek ahlâkı ve hukuku
bilimsel bir zemin üzerinden açıklamayı amaçlamıştır. Daha önce farklı
şekillerine farklı filozoflarda rastlanan fayda ilkesini, “en çok sayıda insana
en çok mutluluk”, amacını gerçekleştirmek için tek dayanağı olarak ele
almıştır. Ona göre yarar ilkesi haz ve acıya dayanır. Bu yüzden haz ve acı
Bentham için anahtar kelimelerdir. Bentham’ın ifadesiyle haz ve acı, doğa
tarafından insana yerleştirilmiş, ona hâkim olan efendilerdir. Bu bakışta
insanın bütün eylemlerinde ve düşüncesinde onu şekillendiren ana unsurlar;
hazzı elde etmek ve acıdan kaçınmaktır. Ancak, 
yarar ilkesini gerçekleştirmek için daha faydalı ve daha az faydalıyı
ölçmek gerekir. Bu ihtiyacı gidermek adına Bentham  “felicific calculus”u (mutluluk/ haz
terazisi) geliştirmiştir. Kısaca mutluluk/ haz terazisi;belli ölçütlerle ayrı
ayrı hepsi kendi içinde toplanarak haz ve acının karşılaştırılması,
kıyaslanması anlamına gelmektedir.  Sonuç
olarak haz ve acı maddi şeyler olarak ele alınmış ve ölçülebilirlik özelliği
atfedilmiştir. Bu çalışma Bentham’da hem insanın eylemlerinde ve düşüncesinde
hem de ahlâk ve hukukun temelinde ele aldığı haz ve acıya yüklemiş olduğu
özellikler; ahlâkın da nesnel ve bilimsellik özellikleri kazandırılabilecek bir
alan olarak ele alınmasının olanağı incelenecektir.


.

Article Details

Haz ve Acının Matematiği: J. Bentham’ın Faydacı Ahlakının İmkânı

Authors: Emine Cengiz

Publisher: Nobel Akademik Yayıncılık

Main Topics: Philosophy

Journal: Dört Öge 2019 Issue 15, pp.141-153

Document Type: Article

Publication Date: 6/2019

Document Language: Turkish

Document ID (Org No.): 2000687848

Frequency: Bi-Annual

pISSN: 2146-7064

Issues

Authors:

Emine Cengiz

Publisher:

Nobel Akademik Yayıncılık

Main Topics:

Philosophy

Journal:

Dört Öge 2019 Issue 15, pp.141-153

Document Type:

Article

Publication Date:

6/2019

Document Language:

Turkish

Document ID (Org No.):

2000687848

Frequency:

Bi-Annual

pISSN:

2146-7064